Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie

11 lipca obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej.

W ustawie z 4 czerwca 2025 r. o ustanowieniu tego święta (Dz.U. z 2025 r., poz. 891) podkreślono, że „męczeńska śmierć z powodu przynależności do narodu polskiego zasługuje na pamięć w formie dnia wyróżnianego corocznie przez państwo polskie, w którym ofiarom będzie oddawany hołd”. 

W ustawie przypomniano, że „w latach 1939–1946 nacjonaliści ukraińscy z Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN), Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) oraz innych ukraińskich formacji nacjonalistycznych działających na ziemiach Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej (województwa wołyńskie, tarnopolskie, stanisławowskie, lwowskie, poleskie) oraz obecnych województw lubelskiego i podkarpackiego dokonali na ludności polskiej zbrodni ludobójstwa”.

„Zamordowali ponad sto tysięcy Polaków, głównie mieszkańców wsi, zniszczyli ich mienie i doprowadzili do uchodźstwa z Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej setek tysięcy Polaków. Apogeum tej zbrodni przypada na lipiec 1943 r., a symboliczną datą hekatomby Polaków z rąk ukraińskich nacjonalistów jest dzień 11 lipca 1943 r., kiedy Polacy byli mordowani w około stu miejscowościach” – głosi ustawa.

W świetle prawodawstwa międzynarodowego, mordy popełnione przez Ukraińców głównie na Polakach kwalifikowane są jako ludobójstwo. Zgodnie z najnowszymi szacunkami polskich badaczy w latach 1939–1947 z rąk ukraińskich nacjonalistów zginęło nawet ponad 120 tys. obywateli Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej: ok. 60 tys. na Wołyniu i co najmniej 60 tys. w Małopolsce Wschodniej (woj. lwowskie, stanisławowskie i tarnopolskie), na Polesiu i na Lubelszczyźnie.

Działania współorganizowane przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie:

• 10 lipca 2026 r., Rzeszów – godz. 18:00 – Msza Święta w Kościele pw. Świętego Krzyża w Rzeszowie. Po jej zakończeniu godz. 19:00 – przemówienia okolicznościowe oraz złożenie wieńców pod tablicą upamiętniającą ofiary rzezi wołyńskiej na ul. 3 maja w Rzeszowie. Organizatorzy: Poseł na Sejm RP Ewa Leniart, Powiat Rzeszowski. Patronat honorowy:Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie;
• 10 lipca 2026 r., Dynów – Obchody Narodowego Dnia Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej, przy grobie ks. Józefa Kopcia, zamordowanego 12 lipca 1944 r. w Borownicy (Cmentarz Komunalny);
• 10 lipca 2026 r., Stalowa Wola – Marsz Pamięci w ramach Uroczystości Narodowego Dnia Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. Planowany jest udział i wystąpienie pracownika dr. Artura Brożyniaka (Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Rzeszowie). Organizator: Stowarzyszenie Stalowi Patrioci w Stalowej Woli;
• 11 lipca 2026 r., Podkarpacie – akcja „11 lipca 1943 Pamiętamy”, polegająca na zapalaniu Zniczy Pamięci na grobach pomordowanych przez OUN-UPA w województwie podkarpackim. Jest to wyraz pamięci o ofiarach banderowców zarówno z naszego regionu, jak i tych pomordowanych na Kresach Wschodnich II RP. W akcję zaangażowani są harcerze z Hufca ZHP w Lubaczowie im. ks. hm. Wiktora Hassa Paneckiego, Jednostka Strzelecka 2033 im. gen. Józefa Kustronia w Lubaczowie i Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich Oddział w Lubaczowie, rozdawane są także ulotki informacyjne przygotowane przez IPN Oddział w Rzeszowie. Głównym organizatorem tegorocznej akcji jest Muzeum Kresów w Lubaczowie;
• 11 lipca 2026 r., Jarocin (pow. niżański, woj. podkarpackie) – wykład ks. prof. Józefa Mareckiego (Biuro Badań Historycznych IPN): „Geneza ludobójstwa Polaków na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej dokonanej przez ukraińskich nacjonalistów w latach 1939–1945” podczas spotkania zorganizowanego przez Gminny Dom Kultury;
• 12 lipca 2026 r., Miejsce Piastowe (pow. krośnieński, woj. podkarpackie) – wykład ks. prof. Józefa Mareckiego (Biuro Badań Historycznych IPN) na temat Zbrodni Wołyńskiej podczas spotkania zorganizowanego przez Gminne Centrum Kultury w Miejscu Piastowym i lokalne sołectwa dla mieszkańców Wrocanki i Niżnej Łąki;
• 13–31 lipca 2026 r., Rzeszów – otwarcie wystawy prac malarskich pt. „Wołyń – rana, która krwawi”, autorstwa Wiktorii Szajnik, uczennicy Liceum Ogólnokształcącego w Dynowie. Wystawa składa się z 16 obrazów, które powstała na bazie doświadczeń rodzinnych autorki (siedziba IPN w Rzeszowie, ul. Słowackiego 18);
• 24 lipca 2026 r., godz. 13.00, Jawornik Ruski – referat dr. Artura Brożyniaka (Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Rzeszowie) „Zbrodnia UPA na żołnierzach WP w Jaworniku Ruskim” podczas uroczystości w 80. rocznicę zamordowania przez ukraińskich nacjonalistów w lipcu 1946 r. 14 żołnierzy Wojska Polskiego;
• 24–26 lipca 2026 r., Lubaczów-Basznia Dolna – wykłady poświęcone relacjom polsko-ukraińskim w ramach Ogólnopolskiego Spotkania Środowisk Kresowych podczas Festiwalu Dziedzictwa Kresów;
• 9 sierpnia 2026 r., Sośnica k. Jarosławia – referat dr. Artura Brożyniaka (Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Rzeszowie) podczas uroczystości upamiętniającą 82. rocznicę spalenia wsi Sośnica przez oddział UPA, organizator: Stowarzyszenie Rozwoju Gminy Radymno „PRO PATRIA” w Sośnicy;