18 lutego 2026 r. w 45. rocznicę rejestracji Niezależnego Zrzeszenia Studentów, na budynku A2 Uniwersytetu Rzeszowskiego przy ulicy Kopisto w Rzeszowie odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy memoratywnej, upamiętniającej dwa strajki okupacyjne, zorganizowane w 1981 r. na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie przez działaczy Niezależnego Zrzeszenia Studentów.
Odsłonięcia dokonali dr hab. Dariusz Iwaneczko, dyrektor Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie, dr hab. prof. UR Krzysztof Żarna, dziekan Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Rzeszowskiego, Bogusława Buda, przewodnicząca Regionalnej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” w Rzeszowie i Daria Węgrzyn, przewodnicząca Niezależnego Zrzeszenia Studentów UR.
Dr hab. Dariusz Iwaneczko podziękował władzom uczelni za możliwość odsłonięcia takiej tablicy w miejscu strajków, podziękował także inicjatorom tego upamiętnienia, wspomniał nieobecnego Marka Wójcika, legendarnego działacza studenckiego NZS „Solidarność” i Wandę Tarnawską, zaangażowaną w pomoc w powstaniu inskrypcji, dr Zbigniewa Nawrockiego, uczestnika strajków, a zarazem pierwszego dyrektora IPN w Rzeszowie oraz innych działaczy NZS na rzeszowskich uczelniach.
W uroczystości uczestniczyli przede wszystkim członkowie i działacze Niezależnego Zrzeszenia Studentów działającego przy Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie, jeden z nich Zenon Fajger, pracownik rzeszowskiego IPN - u podzielił się z uczestnikami swoimi wspomnieniami. Podobnie jak Bogusława Buda, obecna przewodnicząca Regionalnej Sekcji Oświaty
i Wychowania NSZZ „Solidarność” w Rzeszowie.
Wojewodę Podkarpacką Teresę Kubas-Hul reprezentował Dariusz Tracz, pełnomocnik Wojewody Podkarpackiego
do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zastępca dyrektora Wydziału Polityki Społecznej Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie, byli obecni: dr. inż. Karol Ożog, wicemarszałek Województwa Podkarpackiego, Katarzyna Sołek, sekretarz Województwa Podkarpackiego, Radosław Sołek, córka i syn wspominanego wielokrotnie uczestnika strajku Jana Sołka, także Bogumiła Stec-Świderska, zastępca Przewodniczącego Zarządu Regionu Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”, Jerzy Bednarz, przewodniczący Podkarpackiej Rady Wojewódzkiej NSZZ RI „Solidarność” i wielu zaproszonych na tą uroczystość gości.
Jak powiedział gospodarz miejsca, reprezentujący prof. dr. n. med. Adama Reicha, prof. Krzysztof Żarna: „Odsłonięta tablica i pamięć o tych wydarzeniach nie jest jedynie hołdem dla przeszłości, jest zobowiązaniem dla współczesnych i przyszłych pokoleń. Uczy, że odpowiedzialność za wspólnotę akademicką i społeczną spoczywa na każdym z nas i stanowi ważną część dziedzictwa Uniwersytetu i miasta”.
Z inicjatywy studentów Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie 10 października 1980 r. został utworzony przy Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów Polskich w Rzeszowie. W oficjalnych rozmowach z władzami uczelni studentów reprezentował śp. Jan Niemiec. Członkowie zrzeszenia domagali się zniesienia cenzury, jawności życia publicznego, odkłamywania nauk humanistycznych, swobodnego dysponowania paszportem oraz zniesienia obowiązkowego nauczania języka rosyjskiego w szkołach.
Studenci pozostałych rzeszowskich uczelni wyższych w Rzeszowie również zaczęli również skupiać się wokół Niezależnego Zrzeszenia Studentów funkcjonującego w obrębie macierzystych uczelni.
W tym właśnie budynku 17 lutego 1981 r. rozpoczął się strajk okupacyjny działaczy Niezależnego Zrzeszenia Studentów Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie. W tym dniu przedstawiciele zrzeszenie udali się do Łodzi w celu uzyskania aktualnych informacji. W tym dniu Senat Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie na nadzwyczajnym posiedzeniu poparł postulaty strajkujących, lecz nie zaakceptował przerwania zajęć dydaktycznych i okupowania budynku. Członkowie Niezależnego Zrzeszenia Studentów wspierali strajkujących rolników w rzeszowskiej siedzibie Wojewódzkiej Rady Związków Zawodowych.
W marcu 1981 r. w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie swoją działalność rozpoczęło Centrum Informacji Akademickiej wydając m.in. serwis informacyjny a następnie biuletyn informacyjny oraz niezależne studenckie pismo „Kontrapunkt”. Rzeszowski zespół Centrum Informacji Akademickiej dążył do koordynacji działań i współpracy w ramach ogólnopolskiej sieci studenckich biur informacyjnych.
W okresie od 10 listopada do 13 grudnia 1981 r. tutaj właśnie miał miejsce strajk okupacyjno-rotacyjny na znak solidarności ze studentami Wyższej Szkoły Inżynieryjnej w Radomiu. Jak sami uczestnicy wówczas pisali: „(…) Nie występujemy przeciwko demokracji, ale jej bronimy i nie damy jej sobie odebrać - gdziekolwiek w Polsce by to chciano uczynić, bo stanowimy jedną społeczność akademicką całej Polski(…)”.
Protestujących wspierali księża odprawiając msze święte, pomocy finansowej udzielał m.in. Zarząd Regionu NSZZ „Solidarność”, a także rolnicy pamiętający o pomocy studentów podczas chłopskiej akcji protestacyjnej.
Strajk zakończył się 13 grudnia 1981 r. około godziny 9.00 po wcześniejszym odśpiewaniu Hymnu i roty studenci opuścili budynek ówczesnego Wydziału Matematyczno-Fizycznego Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie, zaś najaktywniejsi działacze Niezależnego Zrzeszenia Studentów: Radosław Wyrzykowski, Marek Wójcik, śp. Andrzej Wontor oraz śp. Jan Sołek postanowili pozostać w ukryciu w obawie przed represjami Służby Bezpieczeństwa.
Tablicę ufundował Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie.