English version
1 sierpnia 2024 r. w rzeszowskim Oddziale IPN odbyła się prelekcja poświęcona tematyce powstania z uwzględnieniem historii „Kubusia” legendarnego samochodu pancernego, stworzonego przez samych powstańców.
Prace nad stworzeniem wozu, który mógłby pełnić rolę transportera opancerzonego dla oddziałów szturmowych, trwały zaledwie dwa tygodnie. Pomysł zrodził się w głowach kapitana inżyniera Stanisława Skibniewskiego „Cubryny”, komendanta zdobytej elektrowni i dowódcy jednej z grup bojowych Cypriana Odorkiewicza „Krybara”. Bazą do stworzenia improwizowanego pojazdu była ciężarówka Chevrolet 155. Kierownikiem grupy budującej "Kubusia" został Józef Fernik ps. „Globus”, który przed wojną był pracownikiem wydziału mechanicznego PZL-Okęcie.
Z nietypową nazwą pojazdu wiąże się tragiczna historia. W pierwszych dniach sierpnia Józef Ferniak przedostał się na Powiśle z Mariensztatu, gdzie w czasie ucieczki z płonącego domu od niemieckich kul zginęła jego żona, lekarka nazywana przez powstańców „Kubusiem”. Nazwa auta była hołdem dla poległej lekarki.
Auto dwukrotnie (23 sierpnia i 2 września) brało udział w atakach na Uniwersytet Warszawski. Niestety, oba szturmy zakończyły się niepowodzeniem.
Gdy powstanie zaczęło chylić się ku upadkowi, żołnierze otrzymali rozkaz zniszczenia pojazdu, by nie trafił w ręce wroga. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności pojazd o ogromnej wartości historycznej przetrwał wojnę i stał się jednym z symboli powstańczej Warszawy. W latach sześćdziesiątych jego renowacji podjął się sam twórca „Kubusia” Józef Fernik „Globus”. Oryginalny „Kubuś” jest obecnie eksponatem Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. W czasie niektórych uroczystości państwowych i rekonstrukcji historycznych na ulicach podziwiać też można stworzoną od podstaw replikę powstańczego wozu.
Prelekcję dla dla seniorów, podopiecznych Domu Pomocy Społecznej dla Osób w Podeszłym Wieku oraz Osób Niepełnosprawnych Fizycznie w Rzeszowie wygłosił dr Mirosław Surdej, historyk z IPN Rzeszów.