Instytut Pamięci Narodowej - Rzeszów

Twórczość Internowanych

W zasobie archiwalnym Oddziałowego Archiwum IPN w Rzeszowie znajduje się wiele pamiątek wykonanych przez więźniów politycznych podczas tak zwanego internowania, czyli uwięzienia w ośrodkach odosobnienia po 13 grudnia 1981 r., czyli od chwili wprowadzenia w Polsce stanu wojennego. Więźniowie potrzebowali nadziei, potrzebowali też zajęcia, twórczej pracy, modlitwy. Wzajemnie się kształcili, tworzyli tajne mini-drukarnie, w których robili nadruki na kopertach, kartkach pocztowych, na płótnie. Matryce robili z drewna i gumoleum, farba była przemycana na różne sposoby. Twórczość internowanych była bardzo bogata. Nie sposób jej pokazać w całości, dlatego dzisiaj chcemy zaprezentować Państwu kilkadziesiąt przykładów tej twórczej aktywności ludzi „Solidarności”.

Zdjęcie 001. Materiał bawełniany (o wymiarach 56,5 x 40,5 cm) z narysowanym wizerunkiem Matki Bożej Częstochowskiej, wieżami strażniczymi, ogrodzeniem zakładu karnego w Uhercach oraz napisami wykonanymi w szpitalu w Lesku w maju 1982 r. przez więźniów politycznych internowanych w zakładzie karnym w Uhercach. Ta szczególna pamiątka została wykonana przez internowanych dla parafii Lesko w podziękowaniu za udzieloną im pomoc. Pod rysunkiem są dwa nazwiska internowanych: Zdzisław Bernaczek i Andrzej Grzybowski. Obaj w maju 1982 r. podjęli protest głodowy i w związku z pogorszeniem stanu zdrowia – od 24 maja przebywali w szpitalu w Lesku. Oni, jak również inni internowani przebywający okresowo w szpitalu w Lesku, otrzymywali pomoc od Sióstr Służebniczek Starowiejskich, mających dom zakonny w Lesku przy ul. W. Pola 3. Siostry przyjmowały na nocleg osoby z rodzin internowanych, pomagały również w organizowaniu nielegalnych spotkań internowanych z członkami rodzin w domu zakonnym. Jedną z sióstr zaangażowanych w pomoc internowanym była s. Lucyna Żugaj, która za pośrednictwem pana Romana Stygara (męża siostry s. Lucyny – pani Antoniny Stygar z d. Żugaj) przekazała do OA IPN w Rzeszowie dwa kawałki płótna z wizerunkiem Matki Bożej i podpisami internowanych. Siostra L. Żugaj pracowała w 1982 r. w szpitalu w Lesku na oddziale wewnętrznym i bardzo dobrze ocenia postawę lekarzy: Jerzego Tyborowskiego, ordynatora oddziału wewnętrznego i Jana Mielczarka, którzy starali się zawsze pomagać internowanym. Podobnie dobrze ocenia postawę pielęgniarek i salowych, które zawsze trzymały w tajemnicy nielegalne opuszczanie szpitala przez internowanych. Ze Zbioru Romana Stygara. 

Zdjęcie 002. Materiał bawełniany z narysowanym wizerunkiem Matki Bożej Częstochowskiej oraz podpisami więźniów politycznych internowanych w zakładzie karnym w Uhercach, sporządzony przez internowanych podczas ich pobytu w szpitalu w Lesku. Ta szczególna pamiątka została wykonana przez internowanych dla siostry Lucyny Żugaj w podziękowaniu za udzieloną im pomoc. Na płótnie jest data: 2 lipca 1982 r. i podpisy internowanych: Gabriel Kraus, Stanisław Mazurek, Kazimierz Michałowski, Grzegorz Pawełczyk, Kazimierz Pluskota, Ryszard Wąsowski. Oni, jak również inni internowani przebywający okresowo w szpitalu w Lesku, otrzymywali pomoc od Sióstr Służebniczek Starowiejskich, mających dom zakonny w Lesku. Ze Zbioru Romana Stygara. 

Zdjęcie 003. Ręcznik z nadrukiem wykonanym techniką sitodruku o treści: TYLKO POD KRZYŻEM, TYLKO POD TYM ZNAKIEM POLSKA JEST POLSKĄ A POLAK POLAKIEM z krzyżem, Literą M (symbolizującą Matkę Bożą), orłem w koronie i napisem SOLIDARNOŚĆ (wykonanym „solidarycą”). Ręcznik został zarekwirowany podczas przeszukania Elżbiety Kensy 2 października 1982 r. w Komańczy, podczas jej powrotu z odwiedzin męża Tadeusza Kensego w więzieniu w Łupkowie. Oddziałowe Archiwum IPN w Rzeszowie

Zdjęcie 004. Dwie matryce wykonane z tworzywa sztucznego (gumoleum) przyklejonego do kawałka drewnianej sklejki. Autor: Grzegorz Połeć. Na jednej matrycy widnieje napis: IV ROZBIÓR RZECZYPOSPOLITEJ 17 IX 1939, poza tym widoczne są: sowiecka gwiazda, hitlerowski orzeł, swastyka. Na drugiej matrycy znajdują się dwie flagi, jedna z sierpem i młotem oraz gwiazda pięcioramienna. Oddziałowe Archiwum IPN w Rzeszowie

Zdjęcie 005. Koperta z nadrukami zrobionymi przy użyciu matryc wykonanych przez Grzegorza Połecia – z napisem: IV ROZBIÓR RZECZYPOSPOLITEJ 17 IX 1939 i stempli Poczty Obozowej Nowy Łupków. Oddziałowe Archiwum IPN w Rzeszowie

Zdjęcie 006. Kartka wykonana przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 007. Kartka wykonana przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 008. Kartka wykonana przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 009. Kartka wielkanocna wykonana w 1982 r. w obozie dla internowanych w Uhercach. Ze Zbioru Jana Kota.

Zdjęcie 010. Kartka wykonana przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 011. Kartka wykonana przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 012. Kartka wykonana w 1982 r. w obozie dla internowanych w Załężu. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 013. Kartka wykonana przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 014. Kartka wykonana przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 015. Kartka wykonana prawdopodobnie przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 016. Kartka wykonana przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 017. Kartka wykonana przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 018. Kartka wykonana w 1982 r. w obozie dla internowanych w Załężu. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 019. Kartka wykonana w 1982 r. w obozie dla internowanych w Załężu. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 020. Kartka wykonana prawdopodobnie przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 021. Kartka wykonana przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 022. Kartka wykonana przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 023. Kartka wykonana przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 024. Kartka wykonana przez Grzegorza Połecia z Rybnika, internowanego w więzieniu w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 025. Kartka wykonana w 1982 r. w obozie dla internowanych w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 026. Kartka świąteczna wydrukowana w 1982 r. w obozie dla internowanych w Załężu. Ze Zbioru Antoniego Kopaczewskiego.

Zdjęcie 027. Kartka wykonana w 1982 r. w obozie dla internowanych w Załężu. Ze Zbioru Antoniego Kopaczewskiego.

Zdjęcie 028. Kartka wykonana w 1982 r. w obozie dla internowanych w Załężu. Ze Zbioru Antoniego Kopaczewskiego.

Zdjęcie 029. Kartka wykonana w 1982 r. w obozie dla internowanych w Załężu. Ze Zbioru Antoniego Kopaczewskiego.

Zdjęcie 030. Znaczek wykonany w obozie dla internowanych w Nowym Łupkowie. Ze Zbioru Tadeusza Kensego.

Zdjęcie 031. Materiał bawełniany (prawdopodobnie fragment białego prześcieradła) z odciskami pieczętnymi (z napisami: Obóz Internowanych Nowy Łupków i Uherce) i podpisami osób więzionych w obozie dla internowanych w Uhercach w 1982 r. Ze Zbioru Jana Kota.

Zdjęcie 032. Materiał płócienny z rysunkami i podpisami osób więzionych w obozie dla internowanych w Hrubieszowie w 1982 r. Ze Zbioru Bogdana Cichego i Krzysztofa Mruka.