Instytut Pamięci Narodowej - Rzeszów

Obchody Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej oraz 86. rocznicy drugiej masowej deportacji na Sybir.

13 kwietnia 2026 r. Mszą świętą koncelebrowaną, w Kościele Garnizonowym w Rzeszowie, pod przewodnictwem bp. Jana Wątroby rozpoczęły się uroczyste obchody. Homilię wygłosił ks. ppłk Grzegorz Golec.

Po Mszy św. przed tablicami pamiątkowymi odbyły się oficjalne uroczystości z Wojskową Asystą Honorową 21. Brygady Strzelców Podhalańskich i orkiestrą. Odśpiewano Hymn państwowy Rzeczypospolitej Polskiej, były okolicznościowe przemówienia nawiązujące do Zbrodni Katyńskiej, w której zginęła elita polskiego społeczeństwa, a w tym czasie pozostali członkowie ich rodzin zostali wywiezieni na Syberię.

Jak powiedział w swoim wystąpieniu Józef Sieńko, prezes Rzeszowskiego Oddziału Związku Sybiraków

„Wiosna 1940 rok, to data graniczna, kiedy sowiecka machina zbrodni uderzyła z podwójną siłą. Blisko 22 tysiące oficerów i synów polskiej ziemi oraz prawie 60 tysięcy rodzin tychże oficerów, kobiet, ludzi starszych i dzieci. Jedna wielka polska rodzina została rozdarta między doły śmierci, a bezkresne stepy Syberii. Spotkania takie jak te mają wymiar sztafety pokoleń oraz wdzięczności dla tych wszystkich, którzy dbają o pamięć o tej historii.

W uznaniu szczególnych zasług wojewoda podkarpacka Teresa Kubas-Hul i Józef Sieńko, prezes Rzeszowskiego Oddziału Związku Sybiraków wręczyli medale „KATYŃ 1940”:

• Stanisławie Nykiel
• ks. płk. Grzegorzowi Golcowi
• ks. Markowi Buchmanowi
• kom. Pawłowi Kubrakowi

W uznaniu szczególnych zasług dla zachowania prawdy historycznej, kultywowania prawdy i pamięci o losach Zesłańców Sybiru medalem pamiątkowym „Pamięci Deportowanych z Pogórza Dynowskiego na Nieludzką Ziemię” wyróżnieni zostali:

• płk. Marcin Dusza
• kpt. Agnieszka Filip
• ks. prałat Władysław Jagustyn
• Paweł Krajmas

Podczas uroczystości odczytano Apel Pamięci i oddano salwa honorowa, a pod tablicą upamiętniającą Kapelanów Wojska Polskiego, urodzonym lub posługującym na Podkarpaciu, ofiarom Zbrodni Katyńskiej z 1940 roku, złożono wieńce i wiązanki kwiatów. Na koniec odegrano Pieśni Reprezentacyjną Wojska Polskiego.

W obchodach uczestniczyli przedstawiciele władz państwowych, samorządowych, służb mundurowych, członkowie Rzeszowskiego Oddziału Związku Sybiraków, młodzież z X LO im. Sybiraków w Rzeszowie - Liceum Wojskowe i ze Związku Strzeleckiego „STRZELEC” Józefa Piłsudskiego, duchowni i mieszkańcy Rzeszowa.

Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie reprezentował dr Marcin Bukała i Grzegorz Leszczyński.

W tych dniach Instytut Pamięci Narodowej prowadził kampanię społeczno-edukacyjną „Pamiętam. Katyń 1940”. Symbolem akcji jest przypinka – replika guzika z munduru wojskowego nawiązująca do wiersza Zbigniewa Herberta pt. „Guziki”. To znak pamięci o ofiarach Zbrodni Katyńskiej i wyraz sprzeciwu wobec zakłamywania jednej z najtragiczniejszych kart polskiej historii. Organizatorami kampanii są: Narodowe Centrum Kultury, Muzeum Katyńskie, Instytut Pileckiego oraz Instytut Pamięci Narodowej.

***

W Dniu Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej pracownicy Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie złożyli kwiaty oraz zapalili znicze pod Krzyżem Ofiar Komunizmu oraz zapalili znicze na symbolicznych grobach ofiar Zbrodni Katyńskiej na cmentarzu Pobitno w Rzeszowie.

• mjr Mieczysław Samołyk, ur. 10 sierpnia 1890 r. w Rzeszowie, s. Marcina i Anny z domu Leśniowskich. Uczeń I Gimnazjum w Rzeszowie. Członek Związku Strzeleckiego i Polskiej Organizacji Wojskowej. Po maturze przeniósł się do Krakowa , gdzie ukończył prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim. W mundurze porucznika wojsk austriackich uczestniczył w I wojnie światowej na froncie bałkańskim. Po zwolnieniu z niewoli serbskiej dostał się do Francji do Armii gen. Józefa Hallera. Uczestnik Powstań Śląskich i Wojny 1919-1920. Podczas wojny polsko - bolszewickiej dostał się do niewoli, ale dzięki negocjacjom z udziałem gen. Władysława Sikorskiego wymieniony został za brygadiera Armii Czerwonej. Po wojnie polsko – bolszewickiej służył w 1. pułku piechoty Legionów i Korpusie Kadetów nr 1. Od 1939 roku w stanie spoczynku. Był kierownikiem administracyjnym w Państwowych Zakładach Lotniczych w Rzeszowie. We wrześniu 1939 r. w Dowództwie Grupy Obrony Lwowa. W randze kapitana był członkiem sztabu dowodzącego obroną miasta. 22 września został aresztowany i razem z innymi oficerami przewieziony do obozu w Starobielsku. Wiosną 1940 r. siedzibie NKWD w Charkowie został razem innymi oficerami, jeńcami obozu starobielskiego zamordowany strzałem w tył głowy. Ostatni jego list rodzina otrzymała z datą luty 1940 r. W 2007 roku pośmiertnie mianowany na stopień majora. Odznaczony Medalem Niepodległości, medalami 1918-1921 i 10-lecia Niepodległości. 13 kwietnia 2010 r. w 70. rocznicę zbrodni katyńskiej, działacze, sportowcy i kibice Resovii posadzili „Dąb Katyńsk” symboliczne drzewo upamiętniające śmierć majora Samołyka. Jego mogiła symboliczna znajduje się na cmentarzu komunalnym Pobitno w Rzeszowie: Sektor V/Rząd 1/ nr grobu 10.
• post. PP Jan Kornel Michalik, s. Erazma i Michaliny z Błońskich, ur. 2 października 1906 r. w Borszczowie. We wrześniu 1939 pełnił służbę w Komis. w Tarnopolu. Ofiara Zbrodni katyńskiej, pochowany w Miednoje. Pośmiertnie został awansowany na aspiranta policji państwowej. Jego mogiła symboliczna znajduje się na cmentarzu komunalnym Pobitno w Rzeszowie: Sektor II/Rząd 1/ nr grobu 12.
• ppłk. pirch. Władysław Ciepielowski, ur. 3 czerwca 1893 r. w Dzikowcu k. Sokołowa, s. Walentego, Kazimiery. Żołnierz 1 pp Legionów Polskich. W WP od 1918. Uczestnik walk o Lwów, wojny 1918–1921, powstania śląskiego. Od 1932 służył w 17 pp. Następnie w 25 baonie KOP. W 1939 d-ca Półbrygady ON „Wołyń” Więzień obozu w Starobielsku. Pochowany na cmentarzu w Charkowie. Odznaczony VM 5 kl., KN, KW, KZ, medalami 1918–1921 i 10-lecia.Pośmiertnie awansowany na stopień pułkownika. Jego mogiła symboliczna znajduje się na cmentarzu komunalnym Pobitno w Rzeszowie: Sektor III/Rząd 20/ nr grobu 6.
• ppłk. art. Edward Zygnunt Peszkowski, s. Władysława i Marii, ur. 30 września 1891 r. Pełnił służbę w 22 pap (1924), jako kwatermistrz w 5 dak (1928), potem z-ca d-cy 1 pamot. We wrześniu 1939 w sztabie 24 DP Mianowany mjr ze starsz. 1.01.1928 r. Pochowany w Charkowie. Pośmiertnie awansowany na stopień pułkownika. Jego mogiła symboliczna znajduje się na cmentarzu komunalnym Pobitno w Rzeszowie: Sektor X/Rząd 17/ nr grobu 20.
• por. w st. spocz. Roman Marceli Peszkowski, S. Władysława i Marii Mireckiej, ur. 22 października 1898 r. w Rzeszowie. Uczestnik I wojny światowej i wojny 1920 w 5 pp Leg. Porucznik od 1 czerwca 1919 r. Od 1921 w 7 baonie san. Główny instruktor PCK. W 1935 przeniesiony w st. sp. W l. 1936–1939 w LOPP w Brześciu n. Bugiem. W 1939 zmob. do 9 szp. okr. Więzień obozu w Kozielsku. Pochowany w Katyniu. Odznaczony SKZ. Pośmiertnie awansowany na stopień kapitana. Jego mogiła symboliczna znajduje się na cmentarzu komunalnym Pobitno w Rzeszowie: Sektor X/Rząd 17/ nr grobu 20.
• kpt. w st. spocz. Władysław Piwnica, s. Marcina i Józefy Bosko, ur. 3 listopada 1894 r. w Rzeszowie. Uczestnik I wojny światowej i wojny 1920. : 17 Pułk Piechoty. Kurs: Szkoła Podchorążych Piechoty w Warszawie (1923) i kurs w Dęblinie. Kapitan od 1 sierpnia 1923 r. Od 1927 r. w stanie spoczynku: przydziałem do kadry Okręg Korpusu X. Więzień obozu w Kozielsku. Pochowany w Katyniu. Pośmiertnie awansowany na stopień majora. Jego mogiła symboliczna znajduje się na cmentarzu komunalnym Pobitno w Rzeszowie: Sektor XIII/Rząd 8/ nr grobu 19.
• kpt. Mieczysław Roman Bochenek, s. Józefa i Katarzyny Sąsiadek, ur. 11 listopada 1909 r. w Rzeszowie. Szkoła Oficerska w Toruniu (1932). Porucznik ze starszeństwem 15.08.1932, 1932–1935 w 6 Pułk Artylerii Lekkiej, następnie wykładowca w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii w Zambrowie. W 1939 uczestniczył w ewakuacji Szkoły do Włodzimierza Woł. Więzień obozu w Kozielsku, pochowany w Katyniu. Pośmiertnie awansowany na stopień majora. Jego mogiła symboliczna znajduje się na cmentarzu komunalnym Pobitno w Rzeszowie: Sektor XXVIII/Rząd 11/ nr grobu 17.
• Stefan Maliszewski – na cmentarzu Pobitno w Rzeszowie odnaleziono grób kolejnej ofiary Zbrodni Katyńskiej. Sektor XXIV, Rząd 4, Nr grobu 11.

5 marca 1940 r. Biuro Polityczne KC WKP(b) zdecydowało o likwidacji polskich jeńców wojennych bez przedstawiania im zarzutów, decyzji o zakończeniu śledztwa ani aktu oskarżenia. Już 3 kwietnia 1940 roku rozpoczęła się likwidacja obozu w Kozielsku. Wszystkich zgromadzonych w nim jeńców zabito w katyńskim lesie. Przez kolejne sześć tygodni kolejni polscy oficerowie byli wywożeni z obozów i rozstrzeliwani: żołnierze ze Starobielska – w Charkowie, a policjanci z Ostaszkowa – w Kalininie. Kolejnych mordów NKWD dokonało w Chersoniu, Charkowie, Kijowie i Mińsku. 13 kwietnia 1943 r. w Berlinie ujawniono informację o znalezieniu w Katyniu masowych grobów polskich oficerów zamordowanych przez sowieckie NKWD. Jednak prawda o sprawcach ludobójstwa na obywatelach II Rzeczypospolitej została oficjalnie potwierdzona dopiero po 50 latach. 14 listopada 2007 r. Sejm RP ustanowił 13 kwietnia Dniem Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej.