Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie

Poseł do Parlamentu Europejskiego dr Bogdan Rzońca, Poseł do Parlamentu Europejskiego Arkadiusz Mularczyk, Zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski zapraszają na prezentację wystawy przygotowanej przez rzeszowski Oddział IPN „Polacy ratujący Żydów pod okupacją niemiecką”.

Wystawa zostanie otwarta 24 marca 2026 r. o godz. 12:30 w Parlamencie Europejskim, Budynek SPINELLI 3, strefa Distribution Area, 3 piętro. 

Plansze wystawy z archiwalnymi fotografiami i dokumentami na wybranych przykładach ukazują rodzaje i okoliczności pomocy niesionej przez Polaków ludności żydowskiej. Przedstawiona została pomoc zorganizowana (działalność  „Żegoty”) oraz indywidualna, zarówno na terenie okupowanego kraju, jak i poza jego granicami. Ekspozycja dokumentuje szeroki wachlarz działań Polaków, którzy z narażeniem swojego życia ratowali Żydów podczas Zagłady. Na wybranych przykładach zostały także zaprezentowane osoby represjonowane za taką działalność oraz powojenne kontakty ocalonych z ich wybawicielami i losy dzieci żydowskich uratowanych przez Polaków. Autorami wystawy są: dr hab. Elżbieta Rączy, dr Marcin Krzanicki, Katarzyna Hudzicka-Chochorowska.

Podczas II wojny światowej tysiące naszych rodaków zaangażowało się w pomoc Żydom. Tylko niewielka część z nich została uhonorowana medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Dzięki poświęceniu Polaków śmierci z rąk okupantów uniknęło kilkadziesiąt tysięcy Żydów. Około tysiąc z pomagających zapłaciło za swój heroizm życiem. W gronie tych, którzy – mimo wielu przeciwieństw – pomagali Żydom, byli Wiktoria i Józef Ulmowie z Markowej na Podkarpaciu. Okazali miłosierdzie jak biblijni Samarytanie. W nieludzkich czasach zachowali człowieczeństwo. W rocznicę zamordowania Rodziny Ulmów przypominamy światu o Polakach ratujących Żydów, 

Program:

• Otwarcie wystawy
• Przemówienia:
  - dr Bogdan Rzońca - Poseł do Parlamentu Europejskiego
  - Arkadiusz Mularczyk - Poseł do Parlamentu Europejskiego
  - dr hab. Karol Polejowski - Zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej
  - dr hab. Dariusz Iwaneczko - Dyrektor Oddziału Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie
  - o. Bogusław Turek - Podsekretarz Dykasterii ds. Kanonizacyjnych Stolicy Apostolskiej

Wystawa będzie dostępna dla zwiedzających do 27 marca 2026 r.

Podczas II wojny światowej zginęło blisko 6 mln obywateli polskich, w tym 3 mln obywateli Polski narodowości żydowskiej. Około 230–300 tys. Żydów podjęło próbę ratowania życia. Decyzja o udzieleniu schronienia Żydom wymagała niezwykłej odwagi i determinacji.

W Generalnym Gubernatorstwie za każdą formę pomocy Żydom groziła kara śmierci. W gronie Polaków ratujących Żydów znaleźli się przedstawiciele wszystkich warstw społecznych: inteligencja, duchowieństwo, robotnicy i chłopi; zarówno pojedyncze osoby, jak i całe rodziny. Około tysiąc Polaków zapłaciło za nią najwyższą cenę – cenę własnego życia. Rząd RP na uchodźstwie oraz jego agendy w okupowanym kraju jednoznacznie potępiały niemiecką politykę zagłady. Od grudnia 1942 r. w konspiracji działała Rada Pomocy Żydom „Żegota” – jedyna w okupowanej przez Niemców Europie państwowa organizacja podziemna, powołana specjalnie w celu ratowania Żydów.

Symbolem poświęcenia Polaków ratujących Żydów stała się błogosławiona Rodzina Ulmów z Markowej. Rocznica ich tragicznej śmierci – 24 marca – obchodzona jest w Polsce jak Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Polacy stanowią dziś najliczniejszą grupę wśród uhonorowanych przez Instytut Yad Vashem tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Według stanu na 1 stycznia 2024 r. spośród 28 707 wyróżnionych 7 318 to obywatele polscy (25,5 proc. wszystkich odznaczonych z całego świata).