1 marca 2026 r. obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych – dzień ten jest poświęcony żołnierzom antykomunistycznego i niepodległościowego podziemia.
Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych ustanowił w 2011 r. Parlament „w hołdzie Żołnierzom Wyklętym - bohaterom antykomunistycznego podziemia, którzy w obronie niepodległego bytu Państwa Polskiego, walcząc o prawo do samostanowienia i urzeczywistnienia dążeń demokratycznych społeczeństwa polskiego, z bronią w ręku, jak i w inny sposób przeciwstawili się sowieckiej agresji i narzuconemu siłą reżimowi komunistycznemu”. Żołnierze Wyklęci, Niezłomni tworzyli polskie powojenne podziemie niepodległościowe i antykomunistyczne. Był to ruch partyzancki, stawiający opór sowietyzacji Polski i podporządkowania jej ZSRR, toczący walkę ze służbami bezpieczeństwa ZSRR i podporządkowanymi im służbami w Polsce.
Pomysł ustanowienia święta w tym terminie wysunął ówczesny prezes Instytutu Pamięci Narodowej Janusz Kurtyka. Tego dnia w 1951 r. w więzieniu mokotowskim wykonano wyrok śmierci na siedmiu członkach IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”: Łukaszu Cieplińskim, Mieczysławie Kawalcu, Józefie Batorym, Adamie Lazarowiczu, Franciszku Błażeju, Karolu Chmielu i Józefie Rzepce – będących ostatnimi ogólnopolskimi koordynatorami „Walki o Wolność i Niezawisłość Polski z nową sowiecką okupacją”. Ich ciała komuniści zakopali w nieznanym miejscu.
1 marca 2026 r. obchody Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych w Rzeszowie:
- godz. 9:30 – Msza św. w Kościele Farnym pw. św. Wojciecha i Stanisława w Rzeszowie
- godz. 10:30 – formowanie kolumny marszowej i przejście uczestników uroczystości z placu przed kościoła farnego pw. św. Wojciecha i Stanisława w Rzeszowie przed Pomnik Pamięci Żołnierzy Wyklętych
- godz. 10:45 – rozpoczęcie oficjalnych uroczystości rocznicowych:
- podniesienie Flagi Państwowej na maszt
- odegranie Hymnu Państwowego
- przemówienia zaproszonych gości
- Apel Pamięci
- salwa honorowa
- składanie wieńców i wiązanek kwiatów
- odegranie sygnału „Cisza”
- odegranie Pieśni Reprezentacyjnej Wojska Polskiego
Działania towarzyszące przygotowane przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie:
- 27 lutego 2026 r. – w Gazecie Codziennej Nowiny (wydanie piątek-niedziela) ukaże się Dodatek Historyczny IPN z okazji Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”, przygotowany przez historyków Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie.
- 27 lutego 2026 r. – pracownicy Oddziału IPN w Rzeszowie zapalą znicze w Kwaterze Żołnierzy Niezłomnych na cmentarzu komunalnym Wilkowyja oraz zapalą znicze i złożą wiązankę kwiatów przy Pomniku - mogile symbolicznej ku czci siedmiu członków IV Zarządu Głównego WiN, w tym Łukasza Cieplińskiego, zamordowanych 1 marca 1951 r.
- 27 lutego 2026 r. – w Kwaterze Żołnierzy Niezłomnych w Rzeszowie na cmentarzu komunalnym Wilkowyja zapali znicze pamięci na mogiłach ppor. Leopolda Rząsy i ppor. Michała Zygo oraz Franciszka Marciniaka, po latach poszukiwań zidentyfikowani i pochowani z godnością i wojskowymi honorami. Na ww. cmentarzu zostanie również złożona wiązanka kwiatów i zostaną zapalone znicze przy Pomniku – mogile symbolicznej ku czci siedmiu członków IV Zarządu Głównego WiN, w tym Łukasza Cieplińskiego, zamordowanych 1 marca 1951 r.
- 27 lutego 2026 r. – w Rzeszowie na cmentarzu komunalnym Pobitno pochowani są żona Łukasza Cieplińskiego – Jadwiga oraz ich jedyny syn Andrzej. Na grobie znajduje się symboliczna tablica poświęcona Łukaszowi Cieplińskiemu. W tym miejscu również zostanie złożona wiązanka kwiatów i zostaną zapalone znicze.
- 28 lutego 2026 r. – złożenie kwiatów na mogile ppłk. Józefa Maciołka ps. „Żuraw” z okazji 126. rocznicy jego urodzin, na cmentarzu parafialnym w Futomie.
Podpułkownik Józef Maciołek syn Jakuba i Tekli z domu Sieńko urodził się w Futomie 28 lutego 1900 r. Uczęszczał do Szkoły Ludowej w Futomie i Błażowej, a także do gimnazjum w Rzeszowie. W wieku 18 lat został zmobilizowany do armii austriackiej, nie wstawił się na wezwanie. 10 grudnia 1918 r. wstąpił jako ochotnik do organizowanego w Rzeszowie 17 Pułku Piechoty Wojska Polskiego i w raz z pułkiem został skierowany na front ukraiński. Walczył o granice odrodzonej Polski, a w 1920 r. w wojnie polsko-bolszewickiej. W II Rzeczypospolitej został zawodowym oficerem, a podczas II wojny światowej był jednym z dowódców jednostek, których zadaniem była obrona mostów na Wiśle w rejonie Sandomierza. Po klęsce kampanii wrześniowej uniknął niewoli i w rodzinnych stronach współorganizował Placówkę ZWZ - AK „Buk”, a od 1942 r. pełnił funkcję dowódcy tej placówki. W 1944 r. awansował na stanowisko Komendanta Podobwodu AK Rzeszów Południe. Dowodzone przez niego oddziały odznaczały się walecznością podczas Akcji „Burza”, za co został odznaczony Krzyżem Virituti Militari. Po rozwiązaniu Armii Krajowej został szefem Inspektoratu „Nie” w Przemyślu. Wiosną 1945 r. został aresztowany przez UB i osadzony na Zamku w Rzeszowie. Organizacja przygotowała akcję, w wyniku której przeniesiono go z podejrzeniem tyfusu do szpitala, a następnie odbito. Od jesieni 1945 r. stał na czele siatki wywiadowczej „Stomil” w Zrzeszeniu WiN, którą organizował jako zastępca ppłk. Łukasza Cieplińskiego, prezesa Obszaru Południowego WiN. W 1946 r. II Zarząd Główny Zrzeszenia WiN wysłał go z misją do Londynu. Jego celem było uzyskać od Rządu RP na uchodźstwie akceptację dla działalności Zrzeszenia WiN, a także zdobyć fundusze dla tej organizacji niepodległościowej. Chciał również informować opinię światową o sytuacji Polski i Polaków za żelazną kurtyną pod władzą komunistów i ZSRS. W 1947 r. został mianowany przez prezesa IV Zarządu Głównego Zrzeszenia WiN ppłk. Łukasza Cieplińskiego Szefem Delegatury Zagranicznej WiN w Londynie, która zorganizowała sieć przedstawicielstw w wielu krajach Europy, a także w USA i Kanadzie, nawiązała współpracę z Secret Intelligence Service oraz CIA. Po ujawnieniu członków V agenturalnego Zarządu Zrzeszenie WiN nie mógł wrócić do kraju i pozostał na emigracji. Zmarł 23 grudnia 1973 r. w Londynie. Urna z jego prochami została złożona 10 lutego 1974 r. na cmentarzu parafialnym w Futomie. Odznaczony Virtuti Militari V klasy oraz Krzyżem Walecznych.
- 1 marca 2026 r. – godz. 11:00 – I Bieg Tropem Wilczym - Bieg Pamięci Żołnierzy Wyklętych dla mieszków Gminy Błażowa. To szczególne przedsięwzięcie, które łączy pamięć historyczną, aktywność fizyczną i wspólne zaangażowanie lokalnej społeczności. Bieg ten przygotowano w kategoriach, dorośli, młodzież oraz dzieci. Dla najmłodszych przygotowano dwie kategorie wiekowe: przedszkolaki oraz dzieci do klasy III szkoły podstawowej, aby także najmłodsze pokolenie mogło włączyć się w to wyjątkowe wydarzenie. (Bieg główny, marsz Nordic Walking na dystansie 1963 metrów. Start park w Błażowej przy ul. Armii Krajowej, Meta zlokalizowana przy Szkole Podstawowej im. Armii Krajowej w Błażowej Dolnej. Integralną częścią wydarzenia będzie bieg dziecięcy „Małego Wilczka” na dystansie 196,3 m, który odbędzie się na terenie Szkoły Podstawowej w Błażowej Dolnej im. Armii Krajowej).
- 1 marca 2026 r. – godz. 14:00 w Mielcu – naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Rzeszowie Hubert Bury weźmie udział w uroczystości Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych, połączonej z oznaczeniem Grobu Weterana Walk o Wolność i Niepodległość Polski – Jerzego Dębickiego tabliczką „Grób Weterana” (cmentarz parafialny przy ul. Sienkiewicza, sektor C, nr 223/224).
Kpt. Jerzy Tadeusz Dębicki s. Eugeniusza i Zofii z domu Socka, urodził się 27 grudnia 1929 r. w Mielcu. Od najmłodszych lat należał do drużyny zuchowej Związku Harcerstwa Polskiego. W czasie II wojny światowej uczył się w miejscowej Szkole Powszechnej oraz na tajnych kompletach. Wraz z innymi harcerzami z Zastępu Rysiów wchodzącego w skład Drużyny
im. Jeremiego Wiśniewskiego prowadził działalność konspiracyjną w Szarych Szeregach i współpracował z Armią Krajową. Po zakończeniu II wojny światowej kontynuował naukę i w 1948 r. zdał egzamin maturalny w Liceum Ogólnokształcącym im. Stanisława Konarskiego w Mielcu. Następnie w latach 1948-1951 studiował na Wydziale Komunikacji Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Od zakończenia wojny działał również w nielegalnych organizacjach młodzieżowych wywodzących się ze struktur harcerskich – Stalowi Polacy i Wolność i Sprawiedliwość. W listopadzie 1951 r. został aresztowany pod zarzutami: prowadzenia działalności antykomunistycznej, przynależności do tajnych organizacji niepodległościowych oraz nielegalnego posiadania broni. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie został skazany na 12 lat więzienia za przynależność na terenie Mielca i Krakowa do organizacji niepodległościowych: „Zastęp Rysiów”, „Stalowi Polacy” oraz „Wolność i Sprawiedliwość. Kpt. Jerzy Tadeusz Dębicki w okresie od maja 1953 r. do maja 1956 r. pracował jako osadzony w więziennym Przedsiębiorstwie Remontu Samochodów w Sztumie, zaś w okresie od czerwca do grudnia 1956 r., jako więzień w Biurze Projektów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych nr 1 w Warszawie. Został zwolniony w okresie tzw. „odwilży” w 1956 r. Po wyjściu na wolność w 1957 r. obronił tytuł inżyniera na Wydziale Mechanicznym Politechniki Krakowskiej. W latach 1957-1982 pracował zawodowo w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w Mielcu oraz w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w Mielcu. W latach 1957-1989 był inwigilowany przez komunistyczne organy bezpieczeństwa państwa. Po 1989 r. aktywnie działał społecznie, wspierał ofiarnie liczne inicjatywy kulturalne i patriotyczne. W 2005 r. otrzymał stopnień harcerza Harcerstwa Rzeczpospolitej nadanym przez Podkarpacką Chorągiew Harcerzy Związku Harcerstwa Rzeczpospolitej. Aktywnie uczestniczył w pracach Komitetu 100-lecia Skautingu
i Harcerstwa w Mielcu oraz Mieleckim Komitecie Katyńskim. Pełnił m.in. funkcję prezesa Koła Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w Mielcu. Zmarł 20 listopada 2020 r., został pochowany na cmentarzu parafialnym w Mielcu (sektor C grób nr 223/224). Za swoją działalność został odznaczony: w 1969 r. – Krzyżem Armii Krajowej; w 1996 r. – Odznaką Weterana Walk o Niepodległość; w 2015 r. – Krzyżem z Mieczami Orderu Krzyża Niepodległości; w 2017 r. – Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski; w 2018 r. – Medalem Stulecia Odzyskania Niepodległości. Instytut Pamięci Narodowej w 2023 r. pośmiertnie uhonorował
go nagrodą „Świadek Historii”. - 4 marca 2026 r. – obchody Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych w Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie. O godz. 11:00 rozpocznie się sesja popularnonaukowa „Żołnierze Wyklęci” w auli uczelni Państwowej Akademii Nauk Stosowanych, ul. Kazimierza Wielkiego 4. Otwarcie sesji i wprowadzenie Franciszek Tereszkiewicz (kanclerz PANS w Krośnie), Piotr Babinetz (poseł na Sejm RP), Wystąpienia historyków z Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie: „Cele, zadania i osiągnięcia, ze szczególnym uwzględnieniem historii Żołnierzy Wyklętych” - dr Marcin Bukała, „Bohaterowie Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość” - dr Jacek Magdoń.
Organizatorzy obchodów w Rzeszowie: Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie, Urząd Miasta Rzeszowa, 21. Brygada Strzelców Podhalańskich, 3. Podkarpacka Brygada Obrony Terytorialnej, Światowy Związek Żołnierzy AK Okręg Podkarpacki.