Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie

Tradycją stało się organizowanie przez Biuro Edukacji Narodowej wspaniałych rajdów historycznych na jesień każdego roku. Tym razem uczestnicy wyruszyli w malownicze Bieszczady – tematem przewodnim byli kurierzy karpaccy.

Tegoroczny rajd organizowany przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie miał charakter edukacyjny. Brali w nim udział uczniowie i nauczyciele z Publiczne Katolickie Liceum Ogólnokształcące im. Anny Jenke w Jarosławiu, I Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza w Łańcucie, II Liceum Ogólnokształcące im. płk. Leopolda Lisa-Kuli w Rzeszowie i VIII Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego w Rzeszowie.

Był marsz na orientację z zadaniem odnalezienia punktów terenowych, zaznaczonych na mapie, trochę historii i przygoda z przyrodą na wyciągnięcie ręki. 

Trasaa i program Rajdu:

• I DZIEŃ – 8 października 2025 r.Przejazd autokarem z Rzeszowa do Bystrego • Przejście szlakiem turystycznym: Bystre – Rabe – Chryszczata – Jeziorka Duszatyńskie – Duszatyn. Szlakiem: zielonym - czerwonym. • Obiadokolacja • Wykład Krystyny Chowaniec Szlakiem Kurierów ZWZ-AK Trasy „Las”, podsumowanie pierwszego dnia Rajdu i test wiedzy historycznej na podstawie otrzymanych materiałów i przebytej trasy • Nocleg: Oaza ciszy i wypoczynku. Dom Rekolekcyjny w Rzepedzi.
• II DZIEŃ – 9 października 2025 r.
  Przejazd autokarem z Rzepedzi do Majdanu • Przejazd Bieszczadzką Kolejką Leśną do Balnicy • Przejście szlakiem turystycznym: Balnica – Czerenin – Beskyd – Stryb – Rypi Wierch – Przełęcz nad Roztokami – Roztoki Górne – Hyrlata – Berdo - Żubracze. Szlakiem: czerwonym/niebieskim, zielonym. • Powrót autokarem do Rzepedzi • Obiadokolacja • Wykład, podsumowanie 2 dnia Rajdu, praca w grupach, konkursy historyczne.
• III DZIEŃ – 10 października 2025 r.
  Wyjazd z Rzepedzi do Turzańska • Przejście do: Czaszyna – Brzozowca przez Suliłę – Szlakiem niebieskim. • Przejazd autokarem do Glinnego • Ognisko i podsumowanie rajdu w Centrum Edukacji Leśnej w Glinnem dzięki gościnności Nadleśnictwa Lesko. W rywalizacji rajdowej pierwsze miejsce zajęło I Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza w Łańcucie. Serdecznie gratulujemy!

Trasa Rajdu Historycznego Szlakiem Kurierów ZWZ – AK trasy „Las” przebiegała w okolicach związanych z niezwykle ciekawym epizodem historii Polski, jakim była działalność kurierów utrzymujących łączność ziem polskich znajdujących się pod okupacja niemiecką i sowiecką z polską placówką dyplomatyczną w Budapeszcie poprzez tajną Bazę Wywiadowczo – Łącznikową o kryptonimie „Romek”.

To kurierzy karpaccy przenosili meldunki, rozkazy, depesze, pieniądze potrzebne dla powstawania i funkcjonowania Polskiego Państwa Podziemnego a także przeprowadzali ludzi z i do Polski. To oni przenosili informacje wywiadowcze, które przyczyniły się do szybszego zwycięstwa nad III Rzeszą Niemiecką. Potrzeba stworzenia szlaków kurierskich i specjalistycznej służby zajmującej się przerzutem osób i przedmiotów przez granicę pojawiła się już na samym początku okupacji. Z terenu okupowanego do czerwca 1941 r. przez ZSRR można było w mniej skomplikowany sposób dostać się na terytorium przychylnych Polakom: Królestwa Węgier lub Królestwa Rumunii. Wykonanie tej niezwykle niebezpiecznej pracy spoczywało przede wszystkim na barkach kilkudziesięcioosobowej grupy harcerzy z Drohobycza nazywanych „Białymi Kurierami” od maskujących kombinezonów jakie nosili. Wielu z nich zapłaciła najwyższą cenę w służbie Ojczyzny.

Na terenie okupowanym przez Niemcy do Królestwa Węgier można było się przedostać przez pas granicy od góry Czernin koło Łupkowa po źródła rzeki San (góra Krzemieniec). Na innych odcinkach trzeba było jeszcze przedostać się przez Słowację lub okupowane przez Niemcy Czechy, co wydłużało drogę i czyniło ją bardziej niebezpieczną. Zatem to właśnie w rejonie odbywania rajdu w okresie od października 1939 r. do czerwca 1941 r. koncentrowała się działalność kurierów utrzymujących łączność powstającej w kraju konspiracji z rządem RP w Paryżu a następnie w Londynie. Tędy także przechodzili granicę ludzie starający się przedostać do formujących się oddziałów Wojska Polskiego na Zachodzie.  Piękne okolice Komańczy i Łupkowa to nie tylko historia karpackich kurierów. Tu po zakończeniu I wojny światowej doszło do próby utworzenia państwa łemkowskiego. To także teren przez który przechodziły atakujące Polskę we wrześniu 1939 r. oddziały Słowackie, sprzymierzone z Niemcami. To tu, nieliczne oddziały polskie stawiły czoła najeźdźcom  i skutecznie opóźniały ich marsz w głąb kraju. W połowie lat 40. XX w. tereny te stały się areną krwawych zmagań polsko-ukraińskich. W latach 1955-1956 w klasztorze sióstr nazaretanek w Komańczy więziony przez komunistyczne władze był Prymas Polski kard. Stefan Wyszyński. 

Cała okolica pełna jest świadectw interesującej i bogatej przeszłości związanej  z różnymi narodowościami zamieszkującymi te tereny. Tu bowiem ścierało się osadnictwo i wpływy polskie, węgierskie, ruskie, łemkowskie i słowackie, ale swoja obecność zaznaczyli tu przedstawiciele jeszcze wielu innych narodowości, choćby Żydzi i Cyganie.