Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie

2 października 2025 r. w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie odbyła się druga edycja akcji „Po owocach ich poznacie”. Przedstawiciele 16 szkół i organizacji z Podkarpacia otrzymały sadzonki drzewek – jabłoni pamięci bł. Rodziny Ulmów i wszystkich Polaków ratujących Żydów w czasie II wojny światowej – i zasadzą w swoich miejscowościach.

Galę poprowadziła Alina Bosak, w uroczystości udział wzięli m. in.: Tomasz Lorenc, wicewojewoda podkarpacki, Marcin Deręgowski wiceprezydent Rzeszowa, ks. dr Piotr Potyrała, dyrektor Caritas Diecezji Rzeszowskiej, Waldemar Szumny z Kancelarii Zarządu Województwa Podkarpackiego, Adrianna Miazga, sekretarz Gminy Dębica i zaproszeni goście.

„Po owocach ich poznacie” to projekt – symboliczny sad pamięci, w którym do tej pory posadzono już ponad 40 drzew. Dzisiaj dołączyło 16 kolejnych. Akcję tą Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie, prowadzi od 2023 roku z inicjatywy marszałka województwa podkarpackiego, Władysława Ortyla.

Ideą Projektu jest przypisanie drzewu jabłoni symbolicznego znaczenia pamięci o Polakach ratujących Żydów podczas II wojny św., w szczególności o błogosławionej rodzinie Ulmów. Wybór jabłoni nie jest przypadkowy, gdyż właśnie te drzewa szczepił i sprzedawał Józef Ulma - z zamiłowania sadownik, prekursor, z poświęceniem podejmujący się wielu nowych zadań. Jabłoń zaś, jako drzewo, które rodzi owoce, stała się symbolem plonu życia tych ludzi, którzy ratowali swoich bliźnich w czasach Zagłady.

W ramach akcji, delegacje szkół, placówek szkolno-wychowawczych, instytucji kulturalnych, czy społecznych otrzymują drzewka jabłoni, przekazane przez Arboretum i Zakład Fizjografii w Bolestraszycach, a także przygotowane przez Wojewódzki Dom Kultury tabliczki informacyjne. Rośliny mają przypominać o bohaterskiej postawie rodziny Ulmów, a także wielu innych Polaków, którzy w czasie II wojny światowej zdobyli się na heroiczny wysiłek ratowania od zagłady swych żydowskich współobywateli. Do tegorocznej edycji projektu zaproszone zostały kolejne szkoły i instytucje z obszaru Podkarpacia, które wyraziły chęć przyjęcia symbolicznej sadzonki jabłoni.

Uroczystość rozpoczęło się „Preludium pamięci” w wykonaniu akordeonisty Dariusza Kota, absolwenta Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach i pedagoga kształcący młodych muzyków. Muzyka zespołów Rzeszów Klezmer Band, Małgorzata Pruchnik-Chołka Trio i Gentlemen’s Polish Retro Music, współpracującego z Teatrem im. Wandy Siemaszkowej, Stowarzyszeniem „Sztuk puk sztuka” i wieloma artystami polskiej sceny.

Następnie odbyło się przekazanie przez Jakuba Izdebskiego, dyrektora WDK w Rzeszowie i Waldemara Szumnego, reprezentującego marszałka województwa podkarpackiego Władysława Ortyla, drzewek i pamiątkowych tablic oraz pakietów edukacyjnych przekazanych przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie IPN reprezentowała Katarzyna Kyc i dr Wojciech Hanus.
Drzewka otrzymali:

• Europejskie Centrum Pamięci i Pojednania/Ekspozycja Historyczno - Dydaktyczna przy Górze Śmierci w Pustkowie
• Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza w Strzyżowie
• Publiczna Szkoła Podstawowa im. Janusza Korczaka w Łękach Dolnych
• Publiczna Szkoła Podstawowa im. Rotmistrza Pileckiego w Zwierniku
• Publiczna Szkoła Podstawowa nr 3 im. Tadusza Bora Komorowskiego w Dębicy
• Publiczna Szkoła Podstawowa w Chotowej
• Samorządowe Liceum Ogólnokształcące w Głogowie Małopolskim
• Stowarzyszenie Społeczno - Kulturalne „Wszyscy Razem” w Łące
• Szkoła Podstawowa im. Bł. Rodziny Ulmów w Markowej
• Szkoła Podstawowa im. Króla Jana III Sobieskiego w Kańczudze
• Szkoła Podstawowa im. św. Jana Kantego w Futomie
• Szkoła Podstawowa nr 25 im. Prymasa Tysiąclecia w Rzeszowie
• Szkoła Podstawowa z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Biskupa Wojciecha Tomaki w Trzebownisku
• Zespół Szkół im. Aleksandra Fredry w Nienadowej
• Zespół Szkół w Kielanówce
• Zespół Szkół w Żyrakowie

W dalszej części odbył się wykład dr. Wojciecha Hanusa pt. „Ofiarność i odwaga w obliczu zagłady. O pomocy Żydom w latach okupacji niemieckiej” oraz projekcja filmu dokumentalnego „Sprawy paszportowe” w reżyserii Rolanda Dubiela, o działalności Aleksandra Ładosia, ambasadora II RP w Bernie na rzecz ratowania Żydów przed Zagładą w trakcie II wojny światowej.

Partnerami projektu byli: Arboretum i Zakład Fizjografii w Bolestraszycach, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie, Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej.
Honorowy patronat nad wydarzeniem objął Marszałek Województwa Podkarpackiego Władysław Ortyl.