17 września 2025 r. w Rzeszowie odbyły się obchody 86. rocznicy sowieckiej agresji na Polskę oraz Światowego Dnia Sybiraka. Upamiętnia on wszystkich Polaków zesłanych na Syberię oraz inne tereny Związku Radzieckiego.
Obchody rozpoczęła Msza Święta koncelebrowana za Ojczyznę, w intencji ofiar sowieckiej agresji na Polskę oraz za zmarłych i żyjących Sybiraków pod przewodnictwem ks. bp. Jana Wątroby, ordynariusza diecezji rzeszowskiej, który wygłosił homilię. Następnie uczestnicy udali się pod Pomnik Sybiraka, gdzie z udziałem Sybiraków i ich potomków, Kompanii Honorowej 3. Batalionu Strzelców Podhalańskich, orkiestry wojskowej z Rzeszowa i pocztów sztandarowych, przedstawicieli władz parlamentarnych i samorządowych, delegacji ze szkół odśpiewano hymn państwowy, wręczono odznaczenia i wygłoszono okolicznościowe przemówienia. Dla upamiętnienia Ofiar został odczytany Apel Pamięci, oddano salwa honorowa oraz złożono wieńce i wiązanki kwiatów.
W swoim wystąpieniu dr hab. Dariusz Iwaneczko, dyrektor IPN Oddział w Rzeszowie powiedział:
17 września 1939 roku wszystko się zaczęło, ale już wcześniej Stalin miał przemyślany plan eksterminacji narodu polskiego, wykluczenia zdrowej siły, która mogła stanąć na przeszkodzie na wschodnich Kresach Rzeczpospolitej, przed wstąpieniem do Europy. Wówczas funkcjonariusze Korpusu Ochrony Pogranicza jako pierwsi poznali smak własnej krwi, podczas wykonanych wyroków przez sowieckich siepaczy, potem zaczął się ten proces historyczny, którym określamy trzy wielkie deportacje, potem była Zbrodnia Katyńska i jej tysiące ofiar, który już nigdy nie powróciły do ojczystej ziemi. Nasuwają się dzisiaj pytania, kto pochyli się nad naszymi dziejami i napisze historię o nas, kto będzie pamiętał o nas Sybirakach, kiedy nas już zabraknie, kto upomni się o szczątki rodaków pozostawione w zapomnianych jamach grobowych na Wschodzie. Dzisiaj po 86 latach od tamtych wydarzeń, jest to nadal zadanie państwa polskiego.
Podczas dzisiejszej uroczystości zostały wręczone odznaczenia w uznaniu szczególnych zasług oraz dla godnego uczczenia „Światowego Dnia Sybiraka” i „85. rocznicy Zbrodni Katyńskiej” medalem „KATYŃ 1940” wyróżnieni zostali:
- JE ks. bp. Jan Wątroba - ordynariusz diecezji rzeszowskiej
- dr hab. Dariusz Iwaneczko - dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie
- ks. kanonik Dariusz Gościmiński - proboszcz parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Rzeszowie
- Grzegorz Leszczyński - pracownik Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie
Medalem pamiętkowym „Pamięci Deportowanych z Pogórza Dynowskiego na Nieludzką Ziemię” w uznaniu szczególnych zasług dla zachowania prawdy oraz kultywowania pamięci o Sybirakach i przekazywania jej kolejnym pokoleniom odznaczony zosytał:
- Krzysztof Sobolewski - poseł na Sejm RP
Decyzją Porozumienia Związków Zawodowych Służb Mundurowych Województwa Podkarpackiego medalem „SEMPER FIDELIS” został odznaczony:
- st. chor. szt. Andrzej Lozia z sekcji wychowawczej 21. Brygady Strzelców Podhalańskich
„Krzyżem 35- lecia Powstania NSZZ Policjantów” zostali odznaczeni:
- Grzegorz Szajnik - członek Rzeszowskiego Oddziału Związku Sybiraków
- Józef Tadeusz Sieńko - prezes Zarządu Rzeszowskiego Oddziału Związku Sybiraków
Sowiecka agresja na Polskę
17 września 1939 r., wypełniając ustalenia tajnego protokołu do paktu Ribbentrop – Mołotow, Związek Sowiecki przystąpił do działań zbrojnych po stronie Niemiec i bez wypowiedzenia wojny dokonał agresji na Polskę, toczącą od 1 września heroiczny bój z nacierającymi jednostkami niemieckim. Około godz. 4.20 oddziały Batalionu KOP „Skałat” ppłk. Stanisława Janusza, w rejonie Podwołoczysk na Podolu (35 km na wschód od Zbaraża) w woj. tarnopolskim, podjęły jako pierwsze walkę z jednostkami Armii Czerwonej. Polacy stawili też opór Sowietom w wielu innych punktach wzdłuż granicy oraz w głębi polskiego terytorium, m.in. pod Kowlem, Sarnami, Baranowiczami, Dubnem, Oranami i Tarnopolem.
Od 17 września 1939 r. rozpoczęły się sowieckie mordy na polskich oficerach i inteligencji, w których oprócz oddziałów wojska i NKWD uczestniczyli także przedstawiciele mniejszości narodowych II RP kolaborujący z sowieckim okupantem.
Organizatorami uroczystości byli: prezes Związku Sybiraków Oddział w Rzeszowie, dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie, dowódca 21. Brygady Strzelców Podhalańskich, dowódca 3. Podkarpackiej Brygady Obrony Terytorialnej.
Partnerami wydarzenia: NSZZ Policjantów Zarząd Wojewódzki w Rzeszowie, Polski Związek Łowiecki Zarząd Okręgowy w Przemyślu.