Instytut Pamięci Narodowej - Rzeszów

Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie i Fundacja Filmowa Polscy Wychodźcy 14 maja 2025 r. zaprosiła mieszkańców Rzeszowa na pokaz filmu „Janos Esterhazy. Niewymazalna Historia” scen. i reż. Grzegorz Kubaszko. Spotkanie filmowe w ramach cyklu „Kadr z historii”.

Swoją obecnością zaszczycił organizatorów Zbigniew Ungeheuer, Konsul Honorowy Węgier na Podkarpaciu wraz z bratem Zbigniewem Ungeheuerem, członkowie Klubu Historycznego im. płk. Łukasza Cieplińskiego oraz goście z Węgier.

Spotkanie prowadziła Katarzyna Kyc z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej, a po projekcji filmu odbyło się wystąpienie dr. hab. Imre Molnara i dyskusja.

Film „Janos Esterhazy. Niewymazalna Historia” – to burzliwa, heroiczna, ale jednocześnie tragiczna historia węgierskiego hrabiego wychowywanego w polskim domu i polskiej kulturze, który podczas wojny uratował wielu Polaków. Przemycił na Węgry gen. Kazimierza Sosnkowskiego, organizował w Budapeszcie konspiracyjne spotkania polskich polityków i wojskowych. Po wojnie, za ujawnianie zbrodni katyńskiej, został skazany na wiele lat łagrów. Przebywał w sumie w jedenastu zakładach karnych. Zmarł w Mirovie, najcięższym więzieniu dla więźniów politycznych. Jego prochy wydano rodzinie dopiero w roku 2017!

Imre Molnar to historyk i dyplomata, urodzony w 1956 r. w mieście Sahy na terenie obecnej Słowacji. W 1978 r. rozpoczął studia na wydziałach filologii węgierskiej i niemieckiej uniwersytetu w Bratysławie, gdzie włączył się  aktywnie w nielegalną działalność ruchu na rzecz równouprawnienia mniejszości węgierskiej na Słowacji, która stała się częścią ruchu skupionego wokół Karty 77. W roku 1979 uniknął represji ze strony czechosłowackich władz komunistycznych, wyjechał do Budapesztu, gdzie zaczął studia na Uniwersytecie im. Loránda Eötvösa. Jako uczestnik nielegalnej grupy polsko-węgierskiej od 1980 r. utrzymywał stałe kontakty z polską opozycją antykomunistyczną, a następnie z NSZZ „Solidarność”. W 1986 r. został magistrem i rozpoczął pracę w Węgierskim Muzeum XYZ. W latach 1988-1989 pracował naukowo w Instytucie Badań nad Węgrami.

Po upadku komunizmu rozpoczął pracę w urzędzie pierwszego demokratycznego premiera Józsefa Antalla jako doradca ds. mniejszości węgierskiej na Słowacji. W 1993 roku obronił doktorat i rozpoczął pracę w Instytucie Środkowoeuropejskim, jednocześnie prowadził zajęcia na trzech wyższych uczelniach. W 1998 roku habilitował się i podjął służbę dyplomatyczną w węgierskim Ministerstwie Spraw Zagranicznych. W latach 2001-2005 był attaché kulturalnym i prasowym ambasady węgierskiej w Warszawie a od jesieni 2008 roku sekretarzem w tejże ambasadzie.  Dyrektor Instytutu Węgierskiego w Bratysławie. Obecnie jest na emeryturze. Jest ekspertem w procesie beatyfikacyjnym Janosa Esterhazego.

Imre Molnár ma na swoim koncie wiele publikacji, m.in.: „Jerzy Popieluszko. Életrajz”, „Zdradzony bohater János Esterházy (1901-1957)”, „Ułaskawiony na śmierć: rzecz o Janosu Esterhazym” Maria z Esterhazych Mycielska, tłumaczenie z węgierskiego: Małgorzata Moczulak, wybór i opracowanie Imre Molnar.

14 maja 2025 r. w godzinach wieczornych, w Muzeum Diecezjalnym w Rzeszowie, obył się również wernisaż wystawy zbiorowej „Sługa Boży” János Esterházy oraz prezentacja tryptyku „Rodzina Ulmów” Mateusza Środonia.

Spotkanie poprowadził ks. dr Paweł Batory, dyrektor Muzeum. W wydarzeniu uczestniczył Zbigniew Ungeheuer, Konsul Honorowy Węgier na Podkarpaciu wraz z bratem Romanem Ungeheuerem, dr. hab. Imre Molnara, ekspert w procesie beatyfikacyjnym Jánosa Esterházego i kurator wystawy wraz z Zsuzsanną Dávid z Węgier, która jest autorką obrazów.

Był także obecny artysta i twórca prac Dénes Mikóczy ze Słowacji, Ks. dr hab. Piotr Steczkowski, Kanclerz Kurii Diecezjalnej w Rzeszowie, ks. dr. Jakub Nagi, dyrektor Radia Via, ks. Jakub Oczkowicz, ludzie kultury oraz przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej Katrzyna Gajda-Bator i dr hab. Mariusz Krzysztofiński. 

Spotkanie rozpoczął poetycko, pochodzący z Wiśniowej pedagog, publicysta, kierownik artystyczny i dyrygent Andrzej Szypuła. Następnie Zsuzsanna Dávid opowiedziała o swoich związkach z Jánosem Esterházym i swoich pracach oraz pracach prezentowanych na wystawie. Głos zabrał także dr. hab. Imre Molnara, Zbigniew Ungeheuer oraz Konsul Honorowy Węgier na Podkarpaciu.

W kolejnej części spotkania Artur Dobrucki z Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej zaprezentował Tryptyk „Rodzina Ulmów” w wykonaniu Mateusza Środonia, malarza ikonopisów, absolwenta Wydziału Grafiki krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych i Szkoły Hagiografii Bizantyjskiej Prawosławnej Metropolii Pireusu w Grecji, współorganizatora Studium Chrześcijańskiego Wschodu przy klasztorze Dominikanów w Warszawie, w ramach którego prowadzi warsztaty ikonograficzne.

Na zakończenie wszyscy zebrani goście z zainteresowaniem obejrzeli zaprezentowane prace i prowadzili rozmowy z twórcami.

Ekspozycja będzie czynna do 27 czerwca. Muzeum diecezjalne zaprasza również w Noc Muzeów, 17 maja (sobota), w godzinach 19.00 – 24.00.