27 marca 2025 r. w Wyższym Seminarium Duchownym w Przemyślu odbyła się projekcja filmu dokumentalnego „Droga krzyżowa Janosa Esterhazyego” w reżyserii Artura Janickiego.
Gośćmi specjalnymi spotkania byli dr hab. Imre Molnara wraz z żoną Moniką Sagun- Molnar z Budapesztu oraz o. Paweł Cebula, postulator procesu beatyfikacyjnego Janosa Esterhazyego.
W spotkaniu uczestniczyli biskupi pomocniczy archidiecezji przemyskiej bp. Stanisław Jamrozek, bp. Krzysztof Chudzio, ks. dr hab. Waldemar Janiga, ks. dr Konrad Dyrda, rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Przemyślu wraz z duchowieństwem oraz klerykami. Licznie przybyła młodzież z przemyskich szkół, mieszkańcy. Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie reprezentował dr hab. Dariusz Iwaneczko, dyrektor wraz z historykami dr hab. Mariuszem Krzysztofińskim i dr. Marcinem Bukałą.
Po projekcji filmu „Droga krzyżowa Janosa Esterhazyego” odbyła się dyskusja, z udziałem dr hab. Imre Molnara, o. Pawła Cebuli i dr hab. Mariusza Krzysztofińskiego, której moderatorem był dr hab. Dariusz Iwaneczko - dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie.
Podsumowując film dr hab. Dariusz Iwaneczko powiedział, że:
Można być uczciwym politykiem, można być dobrym synem swojego narodu, a jednocześnie szanować innych, że można stać się bohaterem do granic najwyższego heroizmu właśnie w takim wydaniu „płonących pochodni”. Że warto być trochę ponad, ze warto zrobić te pół kroku do przodu w imię szacunku dla innych ludzi, a także w imię swojej wiary i własnych przekonań.
Goście zwiedzili kaplicę Wyższego Seminarium Duchowne w Przemyślu, gdzie znajdują się freski Jana Rosena „Powołanie Apostołów Jakuba i Jana” namalowane w 1937 r. Złożyli także wieniec na cmentarzu żołnierzy austro-węgierskich (1914-1918), gdzie w 2003 roku, z inicjatywy Austriackiego Czarnego Krzyża, na cmentarzu umieszczono symboliczne granitowe krzyże oraz pomnik z tablicą „Pamięci żołnierzy armii austro - węgierskiej wojny 1914-1918, którzy spoczywają na tym cmentarzu i ofiar wszystkich wojen. Ich los wzywa nas do pojednania”.
Biografia Jánosa Esterházyego słowackiego polityka o polsko-węgierskich korzeniach jest symbolem przyjaźni polsko węgierskiej. Pomagał Polakom, Czechom, Węgrom i Żydom w czasie II wojny światowej.
Był synem węgierskiego ziemianina i polskiej hrabiny Elżbiety Tarnowskiej, córki Stanisława Tarnowskiego, rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Był wychowany w polskiej tradycji. Urodził się w 1901 r. w Austro–Węgrach. Zawirowania po I wojnie światowej spowodowały, że znalazł się w granicach Czechosłowacji, gdzie od początku lat 30. zaangażował się w działalność polityczną walcząc o prawa mniejszości narodowych. Na początku wojny pomagał polskim uciekinierom z najechanej przez Niemców ojczyzny. Wspierał ewakuujące się z Polski wojska. Osobiście przewiózł do Budapesztu gen. Kazimierza Sosnowskiego. Ratował polskie dobra kultury i majątek Banku Polskiego. Podczas okupacji niemieckiej pomagał ukrywać się Żydom. Protestował przeciwko okupacji Węgier przez Niemców.
Po wkroczeniu wojsk radzieckich na Słowację został aresztowany, ale szybko wypuszczony. Kiedy zaczął negocjować z nowymi komunistycznymi władzami Gustava Husaka w sprawie losów Węgrów, został aresztowany przez NKWD. Trafił na moskiewską Łubiankę, później na Syberię, skazany przez komunistyczny trybunał na karę śmierci wrócił na Słowację. Karę śmierci mu darowano, ale zamieniono na więzienie, gdzie zmarł z wycieńczenia po wieloletniej katordze.
W więziennych kazamatach szukał wybawienia w instancji najwyższej, w Bogu. W sowieckich łagrach, w więzieniach komunistycznej Czechosłowacji, przez 12 lat na granicy życia i śmierci, modlił się o wytrwanie w naśladowaniu Chrystusa Zbawiciela. Wytrwał. Do końca zachował człowieczeństwo i wiarę, dążąc do pojednania i stając po stronie prześladowanych. Jego hasłem życiowym było: ,,Naszym znakiem jest Krzyż!”
Podczas wydarzenia zgromadzeni uczestnicy spotkania mogli zapoznać się z funkcjonowaniem bazy „straty.pl”. Uzyskać informacje o możliwości samodzielnego odnalezienia informacji dotyczących obywateli polskich, którzy zostali zamordowani i represjonowani pod okupacją niemiecką w latach 1939-1945.
Organizatorzy spotkania: Wyższe Seminarium Duchowne w Przemyślu, Wydział Nauki Katolickiej Kurii Metropolitalnej w Przemyślu, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie i Podkarpackie Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie Oddział w Przemyślu.