Instytut Pamięci Narodowej - Rzeszów

6 listopada 2024 r. wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma i dr hab. Dariusz Iwaneczko, dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie wręczyli nagrody „Świadek Historii” laureatom XIII edycji.

Uroczystość odbyła się w Instytucie Teologiczno-Pastoralnym im. św. Sebastiana Pelczara w Rzeszowie. 

* * *

„Świadek Historii” to honorowe wyróżnienie przyznawane raz w roku instytucjom, organizacjom i osobom szczególnie zasłużonym dla upamiętniania historii Narodu Polskiego oraz wspierającym pion edukacyjny Instytutu Pamięci Narodowej, w realizacji ustawowej działalności w obszarach edukacyjnym, naukowym i wydawniczym w poszczególnych regionach kraju. Nagroda jest przyznawana obywatelom polskim oraz osobom niebędącym obywatelami polskimi. Może być także przyznana pośmiertnie. Nagrodę przyznaje Kapituła, której przewodniczącym jest Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. „Świadek Historii" uzupełnia ogólnopolską nagrodę IPN „Kustosz Pamięci Narodowej".

Laureaci XIII edycji nagrody honorowej IPN „Świadek Historii”

• Stanisław Alot - nauczyciel, działacz związkowy, opozycjonista w okresie PRL, bardzo aktywny członek Klubu im. płk. Łukasza Cieplińskiego, zawsze obecny podczas uroczystości patriotycznych organizowanych przez Instytut Pamięci Narodowej.
• Muzeum Kresów w Lubaczowie - prowadzi działalność w zakresie ochrony i promocji kultury Kresów dawnej Rze­czypospolitej. Zbiory Muzeum ukazują bogactwo historii i kultury zie­mi lubaczowskiej. Muzeum prowadzi także działalność naukowo-badawczą, której efektem są wydawnictwa własne. Kultywuje pamięć o ofiarach holokaustu oraz zbrodniach dokonanych przez nacjonalistów ukraińskich. Zarządza m.in. Zespołem Cerkiewnym w Radrużu, które jest wpisane na listę światowego dzie­dzictwa UNESCO w 2013 r.
• Publiczne Katolickie Liceum Ogólnokształcące im. Anny Jenke w Jarosławiu - kładzie duży nacisk na edukację historyczną i wychowanie patriotyczne młodego pokolenia. Liceum troszczy się o upamiętnienie patronki Sługi Bożej Anny Jenke. Szkoła jest także miejscem realizacji projektów edukacyjnych, kampanii społecznych których efektem są niezliczone wyróżnienia i nagrody dla uczniów i opiekunów merytorycznych. Realizuje bogate materiały na antenie rozgłośni radiowej i w lokalnej prasie. W 2024 r. otrzy­mała tytuł Złotej Europejskiej Szkoły Praworządności RP.
• Szkoła Podstawowa im. Armii Krajowej w Błażowej Dolnej - posiada Izbę Pamięci Narodowej poświęconą Armii Krajowej, w której gromadzi zbiory dokumentów, zdjęć i pamiątek dotyczących Armii Krajowej . .Opiekuje się dwoma sztanda­rami przekazanymi przez kombatantów. Kultywuje o pamięć o  ks. Michale Pilipcu, kapelanie AK, który był ofiarą zbrodni komunistycznej. Na ścianie budynku od lutego widniej mural z jego wizerunkiem sfinansowany przez IPN. Od 2005 r. cyklicznie organizuje Festiwal Piosenki Patriotycznej i Wojskowej.
• Zespół Szkół im. Wincentego Witosa w Zarzeczu - to miejsce edukacji i wychowania młodego po­kolenia, ale także integracji całej lokalnej społeczności. Podejmowane są różnorodne działania, by historia „Małej Ojczyzny” stanowiła wartość szczególną, a uczniowie w życie wychodzili przygotowani do zawodów, które sobie wybierają. By jak patron szkoły, Wincenty Witos mądrość łączyli ze rozumieniem społecznej roli wiary i wolności, jak wspominano w październiku na Ogólnopolskim Zjeździe szkół im. Wincentego Witosa.

W swoim wystąpieniu dr Mateusz Szpytma, wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej powiedział:

Wy laureaci nagrody „Świadek Historii” jesteście sprzymierzeńcami Instytutu Pamięci Narodowej, świadczycie swoim życiem miłość do ojczyzny i wspieracie nas poprzez ponadprzeciętne angażowanie się w szkołach. Na co dzień propagujecie polską historię i wzbudzacie lokalny patriotyz, za wszystkie inicjatywy chciałbym wam serdecznie podziękować. Równocześnie apeluję słowami Wincentego Witosa ...ważne jest aby uczyć w szkole gdzie leżą Chiny, jakie są wędrówki gwiazd na niebie, ale jeszcze ważniejsze jest aby uczeń znał historię polskich królów, mężów stanu, aby ze szkoły wychodził Polakiem, który jest świadomy swoich obowiązków... 

Po wręczeniu medali „Świadek Historii” odbyło się przedstawienie „A ponad ziemią z kulami latały brylanty. Rzecz o Krzysztofie Kamilu Baczyńskim” w wykonaniu Adrianny Kieś i Przemysława Tejkowskiego. 

Spektakl oparty jest na motywach poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Żona Krzysztofa, Barbara, spotyka po jego śmierci gimnazjalnego profesora męża. Spotkanie w scenerii Powstania Warszawskiego wyzwala w nich wspomnienia i chwilowy wybuch radości. Powrót do gimnazjalnych lat pełen humoru i szczenięcych wygłupów szybko jednak zostaje przytłoczony przez wojenną rzeczywistość. Profesor i Barbara wspólnie przeżywają śmierć Krzysztofa i dzielą los powstańców, zmierzając do zaskakującego końca. Tekst składa się w całości z wierszy i prozy Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Pośród prezentowanych wierszy znajdują się między innymi: „Dwie miłości”, „Spotkanie”, „Wyroki”, „Pokolenie” czy „Elegia o chłopcu polskim”. W spektaklu wybrzmiały piosenki do muzyki Zygmunta Koniecznego i Andrzeja Zaryckiego, śpiewane niegdyś przez Ewę Demarczyk.

Podczas uroczystości Oddziałowe Archiwum IPN w Rzeszowie zainaugurowało ogólnopolską kampanię informacyjną o programie „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką w latach 1939–1945” pod nazwą straty.pl.