W niedzielę 11 lipca 1943 roku oddziały UPA dokonały skoordynowanego ataku na 99 polskich miejscowości, głównie w powiatach kowelskim, horochowskim i włodzimierskim. Było to apogeum mordów prowadzonych od lutego 1943 roku do wiosny 1945 roku.
Badacze obliczają, iż tylko tego jednego dnia mogło zginąć ok. 8 tys. Polaków – głównie kobiet, dzieci i starców. Ludność polska ginęła od kul, siekier, wideł, noży i innych narzędzi, nierzadko w kościołach podczas mszy św. i nabożeństw. Powszechnie przyjęło się, że 11 lipca obchodzona jest rocznica zbrodni wołyńskiej. Zbrodnię, kwalifikowaną przez pion śledczy IPN jako ludobójstwo, przeprowadzili nacjonaliści ukraińscy z OUN-B i UPA na ludności polskiej Wołynia, Galicji Wschodniej, a także części Lubelszczyzny i Polesia. Szacuje się, że w jej wyniku w latach 1943–1945 zamordowano ok. 100 tys. Polaków. W wyniku polskich akcji odwetowych zginęło także ok. 10 tys. Ukraińców.
Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej został ustanowiony na mocy uchwały Sejmu RP z dnia 22 lipca 2016 roku.
Święto ma na celu upamiętnienie ofiar rzezi wołyńskiej i innych mordów dokonanych na obywatelach II Rzeczpospolitej przez ukraińskich nacjonalistów w czasie II wojny światowej. Wspomnienie przypada 11 lipca 1943 roku, w rocznicę tzw. „krwawej niedzieli”, będącej punktem kulminacyjnym masowych eksterminacji polskiej ludności cywilnej na Wołyniu przez OUN, UPA, wspieranych przez lokalną ludność ukraińską.
LUBACZÓW
- 11 lipca 2024 r. przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie wspólnie z Jednostką Strzelecką 2033 im. gen. Józefa Kustronia w Lubaczowie, Hufcem ZHP w Lubaczowie im. ks. hm. Wiktora Hassa Paneckiego oraz Towarzystwem Miłośników Lwowa i Kresów Południowo - Wschodnich Oddział w Lubaczowie, wezmą udział we wspólnej w akcji „11 lipca zapal Znicz Pamięci”. Zapalone zostaną biało - czerwone znicze na grobach pomordowanych przez OUN-UPA w powiecie lubaczowskim. W latach 1944-47 ukraińscy nacjonaliści na terenie tego powiatu zamordowali ponad 3,5 tyś osób, a dokładne okoliczności śmierci ustalono w przypadku 1621 ofiar. Historycy z Instytutu Pamięci Narodowej wcześniej opracowali plan i wykaz miejsc pamięci i kaźni m.in. Rudka i las Bachory, cmentarze w Baszni, Brusnie, Cieszanowie, Dąbrowie, Horyńcu, Płazowie, Łukawicy i Wielkich Oczach.
STALOWA WOLA - 11 lipca 2024 r. Stowarzyszenie Stalowi Patrioci w Stalowej Woli zapraszają na obchody 81. rocznicy Zbrodni Wołyńskiej
Program obchodów:
15:00 – Msza święta w Kościele Źródło Miłosierdzia - parafia pw. Świętego Floriana
15:45 – przemarsz na Skwer Pamięci Ofiar OUN-UPA, złożenie kwiatów i Zniczy Pamięci
16:30 – 19:00 - Sesja i prelekcje zaproszonych gości w Auli Wykładowej Biblioteki Międzyuczelnianej, ul. Popiełuszki 10. Jednym z prelegentów będzie Artur Brożyniak (IPN Rzeszów), który wygłosi wykład „Ludobójstwo na Wołyniu w stosunkach polsko-ukraińskich”
LUBACZÓW
- 12 lipca 2024 r. w Muzeum Kresów w Lubaczowie odbędzie się seminarium naukowe 1944. W 80. rocznicę „uciekinierki” ludności polskiej przed terrorem OUN-UPA, w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej.
Program obchodów:
Muzeum Kresów w Lubaczowie, ul. Jana III Sobieskiego 4 - 10:00 – uroczysta prezentacja monstrancji odnalezione w 2023 r. na terenie Nadleśnictwa Lubaczów, na wystawie stałej „Dzieje Ziemi Lubaczowskiej”
Miejski Dom Kultury im. A. Sas- Bandrowskiego w Lubaczowie, ul. Marii Konopnickiej 2 - 11:00 – otwarcie seminarium naukowe 1944. W 80. rocznicę „uciekinierki” ludności polskiej przed terrorem OUN-UPA
- 11:50 – 12:00 – prof. dr hab. Grzegorz Motyka (ISP PAN, WBH) „Antypolska akcja” OUN UPA 1943-1945: plan i jego realizacja
- 12:00 – 12:30 – dr Zajączkowski (ISP PAN, WBH) W cieniu Wołynia i Galicji Wschodniej: „Akcja antypolska” OUN - UPA oraz „rewolucja hrubieszowska” AK i BCH na terenie południowo- wschodniej Lubelszczyzny w pierwszej połowie 1944 r.
- 12:30 – 13:00 – Barbara Kościelny (IPN Rzeszów) Ksiądz Józef Myśliwy i Jagielnica. Prezentacja dokumentów ze zbiorów Muzeum Kresów w Lubaczowie opublikowanych przez Oddział IPN
- 13:30 – 13:30 – dyskusja
- 14:00 – 14:30 – Tomasz Róg (Cieszanów) „Uciekinierka” ludności polskiej wiosną 1944 r. z obszaru przedwojennego powiatu lubaczowskiego przed zagrożeniem ze strony OUN i UPA
- 14:30 – 15:00 – dr Tomasz Bereza (IPN Rzeszów) Przed Rudką była Wólka Żmijowska. Zbrodnie OUN - UPA w powiatach jaworowskim i rawskim w kwietniu 1944 r.
- 15:00 – 15:30 – Mateusz Żurek, Piotr Zubowski (Muzeum Kresów w Lubaczowie) Leśny skarb z Łukawca. Kilka słów o XIX wiecznej monstrancji odnalezionej w 2023 r. na terenie Nadleśnictwa Lubaczów
- 15:30 – 16:15 – dyskusja oraz podsumowanie i zakończenie obrad
RZESZÓW - 14 lipca 2024 r. w Rzeszowie, w ramach Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej, w kościele pw. Świętego Krzyża w Rzeszowie o godz. 10:30 zostanie odprawiona uroczysta Msza święta w intencji pomordowanych i ocalałych z rzezi ofiar, po nabożeństwie nastąpi złożenie kwiatów tablicą pamiątkową, która znajduje się na ścianie frontowej kościoła
DOMOSTAWA - 14 lipca 2024 r. – wójt Gminy Jarocin - Tomasz Podpora, Prezes Społecznego Komitetu Budowy Pomnika „Rzeź Wołyńska” w Domostawie - Zbigniew Walczak zapraszają na uroczystość odsłonięcia pomnika „Rzeź Wołyńska” autorstwa Mistrza Andrzeja Pityńskiego. Pomnik ufundowało Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce jako dar dla Narodu Polskiego. Został osadzony na cokole przy drodze ekspresowej S 19 w Domostawie, nosi nazwę Memoriał Ofiar Ludobójstwa na Kresach Wschodnich. Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie sfinansował tablicę informacyjną dotyczącą zbrodni ukraińskiej na ludności polskiej w języku polskim. W kolejnym roku uzupełni tablicę o treści w języku ukraińskim i angielskim.
W niedzielnych uroczystościach weźmie udział dr hab. Dariusz Iwaneczko, dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie wraz z delegacją historyków.
Program uroczystości:
- 11:00 – ooczątek uczoczystości
Msza święta polowa
Przemówienia okolicznościowe
Odsłonięcie i poświęcenie pomnika
Apel Pamięci
Złożenie wieńców i kwiatów
LUTOWISKA
- 22 lipca 2024 r. Gmina Lutowiska oraz Gminny Ośrodek Kultury im. Jerzego Janickiego w Lutowiskach
zapraszają na obchody 81. rocznicy Zbrodni Wołyńskiej
Program obchodów: - 17:00 – Msz Święta w Kościele Parafialnym w Lutowiskach w intencji pomordowanych
- 17:30 – składanie wiązanek kwiatów przy pomniku pamięci „W hiołdzie pomordowanym Polakom na Kresach Wschodnich i w Bieszczadach przez ukraińskich nacjonalistów w latach 1939 -1947” w Lutowiskach
Gminny Ośrodek Kultury im. Jerzego Janickiego w Lutowiskach - 18:00 – Wykład otwarty „Ludobójstwo dokonane przez ukraińskich nacjonalistów w Bieszczadach” Artura Brożyniaka – IPN Oddział Rzeszów
- 18:40 – Referat pt. „Lutowiska – rozdział zapomniany” Jędrka Ciupagi
- 19:00 – Promocja książki Antoniego Derwicha „Utajone w bieszczadzkim leśie”
LUBACZÓW
- 27 lipca 2024 r. w ramach Festiwalu Dziedzictwa Kresów w Lubaczowie odbędzie się sesja popularnonaukowa, poświęcona 80. rocznicy ludobójstwa dokonanego przez OUN-UPA na Polakach, mieszkańcach Małopolski Wschodniej oraz sprzedaż publikacji Wydawnictwa IPN
Program obchodów:10:00 – rozpoczęcie obrad
10.10 – dr Piotr Chmielowiec (IPN O/Rzeszów) – Zbrodnie bojówek ukraińskich na żołnierzach WP i ludności cywilnej we wrześniu 1939 r.
10.40 – dr Tomasz Bereza (IPN O/Rzeszów) – Zbrodnia Wołyńska. Ludobójstwo OUN(b) i UPA na polskiej ludności Wołynia i Małopolski Wschodniej
11.10 – Łukasz Podolak (Archiwum Państwowe w Przemyślu) – Przebieg czystki etnicznej prowadzonej przez OUN(b) i UPA w rejonie Lubaczowa w latach 1944–1945
11.40 – Barbara Kościelny (IPN O/Rzeszów) – Publikacje Instytutu Pamięci Narodowej poświęcone problematyce kresowej
12.10 – dr Tomasz Bereza (IPN O/Rzeszów) – Przesiedleni znad Sanu – zamordowani nad Horyniem – prezentacja publikacji
12.40 – dyskusja