Instytut Pamięci Narodowej - Rzeszów

2 lipca 2023 r. w Kraśniku odbyło się święto 24. Pułku Ułanów im. H.W.K. Stanisława Żółkiewskiego z udziałem pracowników Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie, na czele z dr. Marcinem Bukałą, naczelnikiem Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej.  

Program uroczystości:

•  9.00 - Zwiedzanie Muzeum 24. Pułku Ułanów, przy ul. Piłsudskiego 7 w Kraśniku oraz prezentacja filmu o gen. Maczku „Niepokonany”
• 10.30 - Msza św. w Kościele Parafialnym pw. WNMP w intencji poległych i zmarłych Ułanów
• 11.30 - Oddanie hołdu poległym pod Pomnikiem 24. Pułku Ułanów
• 12.20 - Przemarsz na Stadion Tęczy, ul. Oboźna
• 13.00 - Wspólny obiad żołnierski
• 13.45 - Pokaz kawaleryjski szwadronów im. 24. Pułku Ułanów
• 9.00-16.00 - Piknik militarny – m. in. prezentacja czołgów Leopard 2 A5 i Leopard 2 PL oraz KTO „Rosomak”, SPZR „Poprad”, MRAP Cougar

W oficjalnych uroczystościach uczestniczył dr Marcin Bukała, a po ich zakończeniu odbył się piknik militarny, na którym swoje stoisko edukacyjne oraz ofertę wydawniczą wzaprezentował rzeszowski Oddział Instytutu Pamieci Narodowej. 

24. Pułk Ułanów im. Hetmana Stanisława Żółkiewskiego powstał z 214. Pułku Ułanów Armii Ochotniczej, który został powołany do życia 6 lipca 1920 r. rozkazem głównego inspektora Armii Ochotniczej generała Józefa Hallera.

Organizatorem i pierwszym dowódcą 214. Pułku Ułanów Armii Ochotniczej był płk Tadeusz Żółkiewski, potomek Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Żółkiewskiego. Żołnierze Pułku uczestniczyli z sukcesami w wojnie polsko-bolszewickiej. Po zakończeniu działań wojennych, w uznaniu wartości bojowych 214. Pułk Ułanów Armii Ochotniczej został przemianowany na 24. Pułk Ułanów i skierowany do Żółkwi. 4 kwietnia 1922 r. siedzibą Pułku ostatecznie został Kraśnik.

Od początku stacjonowania w Kraśniku obecność Białych Ułanów była bardzo zauważalna. Pułk czynnie uczestniczył w życiu miasta, pomagając przy zbieraniu datków, akcjach dobroczynnych, czy organizowaniu opraw wojskowych świąt kościelnych i państwowych. Okres pokoju Pułk wykorzystał głównie na systematyczne szkolenie bojowe.

W marcu 1937 r. postanowiono, że 24. Pułk Ułanów wraz z 10. Pułkiem Strzelców Konnych z Łańcuta utworzą pierwszą w Polsce brygadę zmotoryzowaną. Pod dowództwem płk Kazimierza Dworaka przygotowano doświadczalną jednostkę na zbliżający się nieuchronnie sprawdzian, którym miała być agresja III Rzeszy na Polskę.

W kampanii wrześniowej pierwszy bój Pułk stoczył 1 września 1939 r. pod Jordanowem i Wysoką, a trzy dni później walczył pod Kasiną Wielką. Od 8 września toczył walki pod Łańcutem, Rzeszowem, Dobrocinem oraz w rejonie Lwowa. 17 września 1939 r., po zakończeniu walk, 10. Brygada dostała rozkaz przemarszu w kierunku południowym. 19 września przekroczyła granicę węgierską, docierając do Komarom, gdzie żołnierze 24. Pułku Ułanów z Kraśnika zostali internowani.

W ramach organizowanej w 1940 r. Armii Polskiej we Francji, w miejscowości Mondragon rozpoczęto odbudowę Pułku. Po porażce Francji, Pułk został ewakuowany na pokładzie angielskiego statku "Royal Scotsman” do Szkocji, gdzie został przekształcony w pułk pancerny i włączony w struktury formowanej właśnie dywizji pancernej.

Działając w ramach 10. Brygady Kawalerii Pancernej 1 Dywizji Pancernej generała Maczka, żołnierze rodem z Kraśnika stoczyli wiele walk na kontynencie w latach 1944-45. Brali czynny udział w wyzwalaniu Belgii, Holandii i Francji. Wojnę 24. Pułk Ułanów zakończył 5 maja 1945 r. na terytorium Niemiec przebywszy całą kampanię na Zachodzie. 7 maja 1947 r. nastąpiło uroczyste pożegnanie sztandaru i rozwiązanie Pułku w Hanowerze.