Instytut Pamięci Narodowej - Rzeszów

https://rzeszow.ipn.gov.pl/pl8/aktualnosci/181516,Narodowy-Dzien-Pamieci-Polakow-ratujacych-Zydow-pod-okupacja-niemiecka-Markowa-2.html
07.03.2026, 05:44

Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką – Markowa, 24 marca 2023

24.03.2023

W Markowej z udziałem prezydenta RP Andrzeja Dudy i jego małżonki odbyły się centralne obchody Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką.

Prezydent podkreślał: „To niezwykle ważne muzeum. Muzeum upamiętniające rodzinę, która w tym miejscu żyła i zginęła, w istocie oddając życie za pomoc drugiemu człowiekowi, swoim współobywatelom, Polakom narodowości żydowskiej, którzy na tej ziemi wraz z nimi mieszkali w czasie, kiedy przyszedł tutaj niemiecki najeźdźca, zajął tę ziemię i zaczął prowadzić swoją zaplanowaną akcję niszczenia narodu żydowskiego, jego eliminacji w sposób bezwzględny, brutalny" - stwierdził.

„Byli w tamtym czasie w Polsce ludzie, którzy mieli niezwykłą odwagę, którzy głęboko w sercu wpisane mieli ideały człowieczeństwa, szacunku dla życia, dla drugiego człowieka, miłości bliźniego tej chrześcijańskiej, wielkiego etosu Rzeczypospolitej, tej Rzeczypospolitej wielu narodów, którą razem przez lata po odzyskaniu przez nią niepodległości w 1918 r. współtworzyli wolną, niepodległą, suwerenną Polskę". Przesiąknięci tymi ideałami tak głęboko, że się nie bali. Nie bali się udzielić pomocy, schronienia mimo potwornego zagrożenia, którego wszyscy mieli wtedy świadomość".

Prezydent zainaugurował działalność Komitetu Obchodów Towarzyszących Beatyfikacji Rodziny Ulmów i wręczył nominacje do komitetu obchodów beatyfikacji rodziny Ulmów. W skład komitetu weszli Jarosław Sellin, Piotr Wawrzyk, Barbara Socha, Marzena Machałek, Ewa Leniart, abp Adam Szal, Adam Kwiatkowski, Mateusz Szpytma, Władysław Ortyl, Monika Krawczyk, Adam Krzyszotoń, Mirosław Mac, Wojciech Kolarski i Grażyna Ignaczak – Bandych, która będzie pełnić rolę sekretarza komitetu. Uroczystość beatyfikacyjna odbędzie się 10 września w Markowej.

W południe na „Ścianie Pamięci” w muzeum w Markowej odsłonięto 5 tabliczek poświęconych pamięci osób ratujących Żydów: Stefanii i Antoniego Wawrzaszków, Marii i Szymona Fołtów oraz ich dzieci: Aleksandry, Bronisławy, Antoniego i Władysława, Marii i Ludwika Kilianów, Karoliny i Jana Kilianów oraz Piotra Kapłona. Pod pomnikiem Ulmów delegacje władz rządowych i samorządowych oraz organizacji społecznych złożyły wieńce i znicze.

W Muzeum odbyło się także spotkanie Podkarpackiej Resursy Kultury Pamięci poświęcone rodzinie Ulmów. W swoich wystąpieniach ks. dr Witold Burda, postulator procesu beatyfikacyjnego Rodziny Ulmów, przedstawił temat „Rodzina Ulmów – dziedzictwo dla Kościoła”, Marii Ryznar-Fołta, przewodnicząca Rady Gminy Markowa „Rodzina Ulmów – dziedzictwo dla Markowej”, a dr Mateusz Szpytma wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej, „Rodzina Ulmów – dziedzictwo dla Polski”.

Dalsza część obchodów odbyła się na cmentarzu, gdzie odmówiono modlitwę i złożono kwiaty na grobie rodziny Ulmów oraz grobach „Ratujących” z Markowej: Doroty i Antoniego Szylarów oraz ich córki Zofii Brody, Heleny i Jana Cwynarów, Katarzyny i Michała Cwynarów, Weroniki i Jana Przybylaków, Marii i Michała Barów oraz ich córki Weroniki. Po wizycie na cmentarzu w kościele wystąpiła młodzież ze Szkoły Podstawowej im. Sług Bożych Rodziny Ulmów w Markowej z programem słowno - muzycznym, a o godz. 17:00 odprawiona została Msza świętą dziękczynna za zakończony proces beatyfikacji rodziny Ulmów, którą odprawił ks. abp. Adam Szal. Piątkowe uroczystości zakończył koncert w Filharmonii Podkarpackiej w Rzeszowie.