English versionNarcyz Łopianowski (po wojnie Sarna-Łopianowski), ps. Sarna, był tym oficerem kawalerii przedwrześniowej armii, który nie tylko należał do znanych jeźdźców i brał udział w szeregu konkursach hippicznych WP, ale i wielokrotnie bronił Kresów Północno-Wschodnich II Rzeczypospolitej, tak w latach 1918-1920 jak i w 1939 r. 16 kwietnia tego roku minęła zaś 76 rocznica jego przylotu do okupowanego kraju w charakterze cichociemnego.
Rocznik 1898 r. (ur. w Stokach, pow. wileński), już od października 1918 r. uczestniczył w szeregach Samoobrony Wileńskiej (pluton szkolny), a w listopadzie przydzielony został do 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich. W kwietniu 1919 r. ponownie w obronie Wilna, ranny w walce wręcz na bagnety. Łopianowski brał udział w wojnie polsko-sowieckiej w 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich, a następnie w 21 Pułku Ułanów Nadwiślanskich (Równe).
Po ukończeniu szkoły oficerskiej w lipcu 1927 r. mianowany został podporucznikiem i przydzielony do 1 Pułku Ułanów Krechowieckich w Augustowie, gdzie pełnił służbę na różnych stanowiskach, aż do wojny 1939 r. Podczas manewrów jesiennych 1927 r. wyróżniony był w rozkazie oficerskim przez dowódcę ppłk. Mariana Słonimskiego. Awansowany na rotmistrza 19 marca 1937 r. Z powodzeniem startował w konkursach hippicznych na koniu „Kładka” i „Sarna” zajmując czołowe miejsca.
W kampanii wrześniowej 1939 r. rtm. Narcyz Łopianowski organizował ewakuację rodzin wojskowych z Augustowa do Parczewa, a następnie szwadron zapasowy 1 Pułku Ułanów w rejonie Wołkowysk-Biskupice, gdzie został przydzielony do 101 Pułku Ułanów na stanowisko dowódcy II szwadronu w Brygadzie Kawalerii płk. Edmunda Heldut-Tarnasiewicza (Grupa Operacyjna „Wołkowysk”).
21 września brał udział w obronie Grodna przed sowiecka armią. Wówczas z jedynego karabinu przeciwpancernego uszkodził sowiecki czołg, inne zaś zaniechały dalszych prób przedarcia się przez most, aby przedostać się do Grodna. Jednak największym jego sukcesem była bitwa pod Kodziowcami. 22 września, razem ze 101 Pułkiem Ułanów, stoczył zwycięską bitwę z sowieckimi oddziałami pancernymi pod Kodziowcami nad Czarną Hańczą i na czele swojego szwadronu zniszczył 17 czołgów nieprzyjaciela, został ranny w nogę. Poległa wówczas połowa polskiego szwadronu na czele z dowódcą 101 pułku mjr dypl. Stanisławem Żukowskim. Bitwa pod Kodziowcami została uznana przez historyków za największe zwycięstwo w całej wojnie polsko-sowieckiej 1939 r.
23 września wieczorem przekroczył granicę polsko-litewską. Od grudnia przebywał internowany w obozie w Kalwarii, gdzie należał do konspiracji, która powstała z inspiracji gen. bryg. Wacława Przeździeckiego. Po opanowaniu 10 lipca 1940 r. obozu w Kalwarii przez Sowietów, etapami został przewieziony do łagru w Kozielsku (13 lipca), a później do Moskwy (10 października) i osadzony w więzieniu na słynnej Łubiance.
Po rozmowie z ppłk. Zygmuntem Berlingiem i płk. Eustachym Gorczyńskim zgłosił swój pozorny akces do grupy polskich oficerów, jeńców, którzy zgodzili się na współpracę z NKWD (ppłk Berling, płk Gorczyński, ppłk Leon Bukojemski, ppłk Leon Tyszyński, ppłk Kazimierz Dudziński, kpt. Kazimierz Rosen-Zawadzki, por. Włodzimierz Szumigalski, por. Michał Tomala, por. Janusz Siewierski, pchor. Franciszek Kukuliński, ppor. Stanisław Szczypiorski, por. Tadeusz Wicherkiewicz, por. Roman Imach).
25 grudnia 1940 r. rtm. Łopianowski przewieziony został do tzw. willi rozkoszy lub szczęścia w Małachówce pod Moskwą, gdzie w ekskluzywnych warunkach prowadzono z nim rozmowy i agitację za współpracą ze Związkiem Sowieckim. Wobec odmowy podpisania „deklaracji hołdowniczej” do władz bolszewickich oraz protestu przeciwko zawieszeniu na ścianach portretów znanych Sowietów, 26 marca 1941 r. został zabrany z Małachówki i wraz z mjr. Józefem Lisem przewieziony do Butyrek, a później do więzienia w Putywlu.
Po układzie Sikorski-Majski, w sierpniu 1941 r. zwolniony został z więzienia i wstąpił do Armii pod dowództwem gen. W. Andersa. W październiku 1942 r. ewakuowany został do Wielkiej Brytanii i po specjalnym szkoleniu konspiracyjnym ze specjalnością broni pancernej zaprzysiężony 23 września 1943 r. w Chicheley w charakterze cichociemnego.
Po przylocie do kraju w nocy z 15/16 kwietnia 1944 r. w ramach operacji „Wildhorn I – Most I”, ekipa 53) i aklimatyzacji, w maju 1944 r. mianowany został zastępcą dowódcy Ośrodka Pancernego Komendy Obszaru Warszawskiego AK.
W Powstaniu Warszawskim mjr Łopianowski dowodził odwodem powstałym z Ośrodka Pancernego Obszaru w Obwodzie Śródmieście, a od 8 sierpnia w Podobwodzie Śródmieście Południe, gdzie objął dowodzenie odcinkiem „Sarna” (między Alejami Jerozolimskimi a Hożą, Marszałkowską i Nowym Światem). Dwukrotnie ranny, 21 sierpnia i 11 września.
Po kapitulacji dostał się do niewoli niemieckiej (stalag Küstrin, oflag Sandbostel i Murnau). Po uwolnieniu przez Amerykanów 29 kwietnia 1945 r., w czerwcu zameldował się w Oddziale VI Sztabu Naczelnego Wodza. Po demobilizacji przez 3 lata pracował jako technik dentystyczny w Londynie. W 1954 r. wyjechał do Kanady i zamieszkał w Montrealu, następnie w Vancouver.
Przez szereg lat pełnił funkcję delegata rządu na uchodźstwie na Zachodnią Kanadę. M.in. był korespondentem tygodnika „Głos Polski” (pod ps. Sarna), współpracował także z tygodnikiem „Gwiazda Polarna” (USA). W 1955 r. awansowany został na podpułkownika.
Narcyz Łopianowski zmarł 21 czerwca 1984 r. w Vancouver.Odznaczony był m.in. Virtuti Militari V kl., Krzyżem Walecznych oraz jugosłowiańskim Krzyżem Wojennym. Dobrze zasłużył się Ojczyźnie.
Tekst Krzysztof A. Tochman - Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN Rzeszów
Fofografie ze Zbioru portalu Związku Polaków na Białorusi - Znadniemna.pl