Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie

Uroczystość odsłonięcia muralu poświęconego Markowianom zamordowanym przez NKWD w 1940 roku.

Na wydarzenie, które odbędzie się 2 maja 2026 r. w Markowej zapraszają zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma oraz wójt Gminy Markowa Aleksander Cwynar.

Program uroczystości:

• 11.00 Msza Św. w kościele pw. św. Doroty w Markowej
• 12.00 Przemarsz pod budynek Biblioteki Publicznej w Markowej
• 12.20 Przemówienia zaproszonych gości
• 12.25 Odsłonięcie i poświęcenie muralu
• 12.45 Apel pamięci
• 12.50 Złożenie kwiatów

Do przedstawicieli zgładzonej w zbrodni katyńskiej elity należało również trzech oficerów pochodzących lub związanych z Markową. Dwóch oficerów zawodowych – mjr Antoni Fleszar (1897-1940) z 39 pułku piechoty z Jarosławia i kpt Franciszek Michnar (1892-1940) z 27 pułku artylerii lekkiej z Włodzimierza Wołyńskiego oraz oficer rezerwy, lekarz pracujący tuż przed wojną w Markowej, kpt Władysław Ciekot (1907-1940).

* * *

Zbrodnia katyńska, która dokonała się w kwietniu i maju 1940 roku na 21 768 jeńcach obozów w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie oraz innych więzień na podstawie decyzji Biura Politycznego WKP(b) z 5 marca 1940 roku była mordem na przedstawicielach polskiej elity. Sowieci znali dwa sposoby postępowania wobec pokonanego przeciwnika: zmusić do służby dla Związku Sowieckiego lub unicestwić. W wyniku wielomiesięcznych przesłuchań i obserwacji władze sowieckie przekonały się, że przytłaczająca większość spośród nich to patrioci i „zawzięci wrogowie władzy sowieckiej” i wobec tego skazano ich na rozstrzelanie.

Świat dowiedział się o zbrodni katyńskiej 13 kwietnia 1943 roku, kiedy to Niemcy ujawnili odkrycie masowych grobów w Katyniu. Odpowiedź Moskwy przyszła dwa dni później, oskarżając Niemców o tę zbrodnię, rzekomo popełnioną w 1941 roku w okolicach Smoleńska. Próby wyjaśnienia sprawy przez polski rząd z pomocą Międzynarodowego Czerwonego Krzyża doprowadziły do zerwania przez Kreml 25 kwietnia 1943 r. stosunków z Polską. Propaganda sowiecka, a za nią władze PRL, uparcie forsowały wersję o niemieckiej eksterminacji polskich jeńców.

Już w 1943 roku rządy Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii posiadały informacje wskazujące na sowieckie sprawstwo zbrodni katyńskiej. Jednak w obawie przed wycofaniem się Stalina z koalicji antyhitlerowskiej, zdecydowały się zachować milczenie. Dopiero po wojnie, w 1951 r., Amerykanie zdecydowali się powołać Specjalną Komisję Śledczą Kongresu Stanów Zjednoczonych do Zbadania Zbrodni Katyńskiej. Wnioski amerykańskiej komisji były jednoznaczne: odpowiedzialnych za Zbrodnię Katyńską, nazwaną ludobójstwem, trzeba postawić przed międzynarodowym sądem.

Prawda o Zbrodni Katyńskiej była skrzętnie ukrywana przez ponad pół wieku. Przełom nastąpił 13 kwietnia 1990 roku, kiedy to władze ZSRR przyznały, że za zbrodnią stało NKWD, wskazując Ławrientija Berię i Wsiewołoda Mierkułowa jako winnych. Tego samego dnia prezydent ZSRR Michaił Gorbaczow przekazał polskiemu prezydentowi Wojciechowi Jaruzelskiemu pierwsze archiwalne dokumenty dotyczące tej straszliwej zbrodni.

W hołdzie ofiarom, w 2007 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił 13 kwietnia Dniem Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej.