English version
XVIII Obchody Dni Pamięci o Ofiarach Holokaustu w Rzeszowie z udziałem dr hab. Dariusza Iwaneczko, dyrektora Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie i dr hab. Elżbiety Rączy, historyka IPN Rzeszów i UR odbyły się w Rzeszowie.
81 lat temu, 27 stycznia 1945 roku, sowiecka armia zajęła niemiecki obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau, wyzwalając około 7 tysięcy więźniów. We wcześniejszych miesiącach Niemcy zacierali ślady ludobójstwa. Wymordowali Żydów z Sonderkommando (obsługa krematoriów i komór gazowych), likwidowali doły z ludzkimi prochami, palili akta, wysadzali krematoria, Ostatnie, krematorium V, zniszczyli w przeddzień wyzwolenia. Wywozili do Niemiec urządzenia techniczne z komór i pieców. Prawie 60 tys. więźniów zmusili do ewakuacji na zachód. W Marszu Śmierci w mroźnym styczniu 1945 roku zginęło co najmniej 15 tys. ludzi.
W rocznicę wyzwolenia Więźniów obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau na całym świecie obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Święto to zostało uchwalone przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2005 roku, by zachować pamięć o Żydach pomordowanych w czasie II wojny światowej.
Pamięć Żydów, zamordowanych przez Niemców w czasie Holokaustu, czcimy na Podkarpaciu w dniach od 23 stycznia do 6 lutego. W wtorek 27 stycznia 2026 r. uroczystości w Rzeszowie odbyły się na Nowym Cmentarzu Żydowskim przy ulicy Dołowej.
Okolicznościowe przemówienia do zebranych uczestników skierował dr hab. Dariusz Iwaneczko, dyrektor rzeszowskiego IPN, cytując Mariana Hemara, który podsumowując wojenne losy Polski napisał:
Nie odwrócą się lata, nie odstaną groby,
Nie wrócisz ludzi żywych z próchna i popiołów.
O co wolno się modlić na gruzach kościołów?
Ach, już tylko o nasze prawo do żałoby.Kiedy na nas się łamie, jak na fal łamaczu,
Pochód dziesięciu wieków,
Boże wielki, o co pozwolisz nam się modlić przed ostatnią nocą?
Już tylko o to jedno – o prawo do płaczu.
Głos zabrała wojewoda podkarpacki Teresa Kubas- Hul, która mówiła o pamięci i przestrodze na przyszłość, aby czasy zagłady już nigdy nie miały miejsca. O losach rzeszowskich Żydów oraz pracach poszukiwawczych, podczas których odkryto masowy grób z czasów II wojny światowej, dzięki pracy badaczy z Fundacji Zapomniane, mówiła Marta Wójcik z Wydziału Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Miasta Rzeszowa. Modlitwę za pomordowanych Żydów psalmem 122 o pokoju dla Jerozolimy odmówił ksiądz dr Paweł Batory.
Pod obeliskiem upamiętniającym tych, którzy zginęli w czasie zagłady, zapalone zostały znicze, złożone wieńce i wiązanki kwiatów oraz kamyki, symbolizujące w tradycji żydowskiej pamięć o zmarłych.
Także w miejscu oznaczenia masowego grobu, który odkryto w 2025 r. złożono światło pamięci i symboliczne kamienie. Miejsce to oznaczono drewnianą macewą, która została wykonana wspólnie z uczniami Zespołu Szkół Gospodarczych im. Mikołaja Spytka Ligęzy. Wszyscy uczestnicy obchodów wspólnie daklarowali chęć dbania o tę nekropolię, jej rewaloryzację, aby w przyszłości otworzyć tę przestrzeń dla mieszkańców oraz potomków rzeszowskich Żydów, przyjeżdżających do Rzeszowa.