Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie

24 marca Polska obchodzi Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. To ważne święto państwowe, ustanowione przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w 2018 r. z inicjatywy Prezydenta Andrzeja Dudy, stanowi wyraz najwyższego uznania i hołdu dla heroizmu Polaków, którzy w obliczu niewyobrażalnego okrucieństwa i z narażeniem własnego życia, nieśli pomoc mordowanym przez niemieckich oprawców Żydom.

Data ta ma szczególne znaczenie dla Podkarpacia. Tego dnia bowiem przypada rocznica tragicznej śmierci patronów placówki – Rodziny Ulmów. Józef i Wiktoria wraz z siedmiorgiem dzieci (w tym jednym nienarodzonym), zostali rozstrzelani przez niemieckich żandarmów za ukrywanie Żydów z rodzin Goldmanów. Ich męczeńska śmierć w rodzinnym domu stała się symbolem bezgranicznego poświęcenia i kultury solidarności, która w mrocznych czasach II wojny światowej kształtowała zachowania i czyny wielu Polaków w stosunki do ich żydowskich sąsiadów.

Aby upamiętnić ten dzień, Muzeum Ulmów zainicjowało cykliczne obchody, które noszą nazwę Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów. Ta rozbudowana uroczystość, wykraczająca poza jednodniowe obchody, ma na celu wielowymiarowe upamiętnienie heroicznych postaw oraz wartości, które reprezentowała Rodzina Ulmów i inni Polacy niosący pomoc w czasie Holokaustu.

II Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów trwają od 22 marca do 3 kwietnia, a ich program obejmuje szereg wydarzeń o charakterze religijnym, kulturalnym, edukacyjnym i naukowym. Co istotne, zasięg obchodów wykracza poza samą Markową, obejmując również Łańcut i Warszawę.

W ramach II Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów, 24 marca przed pomnikiem błogosławionej Rodziny Ulmów odbył się Apel Pamięci i Salwa honorowa, a delegacje złożyły wieńce  i wiązanki kwiatów. Następnie na Placu Pamięci Muzeum Polaków Ratujących Żydów odbyły się oficjalne przemówienia.

Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej reprezentował doradca prezesa Jan Józef Kasprzyk, który w swoim wystąpieniu podziękował za to, że w Markowej budujemy wspólnotę pamięci i wdzięczności. 

Pamięci, bo jak powiedział Jan Paweł II naszą tożsamość musimy wznosić na tym właśnie fundamencie, wspólnotę wdzięczności wobec tych, którzy w czasie piekła zgotowanego Polsce, Europie i światu przez niemiecką III Rzeszę zachowali człowieczeństwo i mieli w sobie odwagę, która brała się z wiary. W tym Muzeum znajduje się relikwia, egzemplarz Pisma Świętego, gdzie Józef Ulma zaznaczył przypowieść o Miłosiernym Samarytaninie. To stało się dla niego drogowskazem i wzorem jak postąpić w czasie pogardy, zagłady i piekła na ziemi.

Bo tylko wiara w tamtym czasie pozwalała  przetrwać. Oni najpiękniej odczytali Janową Ewangelię Nie ma większej miłości nad tę, jeśli ktoś życie swoje oddaje za swoich przyjaciół .

Kiedy współcześnie determinuje przekonanie, że trzeba mieć niż być, ich postawa niech będzie dla nas drogowskazem, jak dla Rodziny Ulmów był  ta przypowieść. Bardziej bądzmy niż miejmy. Niech pamięć, która konstruuje  naszą tożsamość o tamtych bohaterach nigdy nie zginie. Mamy prawo być z nich dumni, mamy prawo o tej historii mówić światu z dumą. 

N placu przed Muzeum miała miejsce doroczna ceremonia pamięci, podczas której nastąpiło w obecności rodzin, odsłonięcie tabliczek z nazwiskami kolejnych heroicznych Polaków, którzy z narażeniem życia ratowali Żydów na ziemi podkarpackiej w czasie II wojny światowej. Muzeum Ulmów, przyjmując kategorię „Polaków Ratujących Żydów”, pragnie uhonorować wszystkich tych, którzy, nie bacząc na śmiertelne zagrożenie, w różnorodny sposób wspierali żydowskich współobywateli w czasie Holokaustu, realizowanego przez niemieckich nazistów na okupowanych ziemiach polskich.

Bohaterowie, których nazwiska zostały uwiecznione na Ścianie Pamięci, swoim życiem i czynami dali świadectwo takiej właśnie wolności – wolności od strachu, egoizmu i obojętności, wolności, która wypływa z najgłębszych pokładów człowieczeństwa.

Podczas ceremonii upamiętnieni zostali: 

• Zofia i Wojciech Serwaczak
•  Józef, Władysław i Zofia Łańczak
• Katarzyna, Magdalena i Aleksander Łańczak
• Zofia Koniosna
• Magdalena Bednarczyk
• Franciszka, Piotr, Kazimierz Kapłon 
• Antoni Bytnar

Czas goi rany, choć często za cenę wygaszenia tragicznych, a przy tym heroicznych faktów w wodzie rzeki zapomnienia. Ściana Pamięci Muzeum Polaków Ratujących Żydów, jako nośnik kultury pamięci, wypełnia myśl Prymasa Tysiąclecia: „Gdy gaśnie pamięć ludzka, dalej mówią kamienie”. Niech wykute w kamieniu nazwiska bohaterów, którzy bezwarunkowo wypełnili przykazanie miłości bliźniego, posłużą za bijące źródło pamięci, przestrogi i nadziei dla pokoleń, które nadejdą.

Wśród wielu zaproszonych gości był obecny Jeffrey Cymbler z Izraela, który podzielił się historią swojej rodzony, ocalonej przez Polaków. Cymbler to amerykańskim prawnikiem żydowskiego pochodzenia, wywodzącym się z rodziny o polskich korzeniach.  Członkowie jego najbliższej rodziny zostali uratowani przez Polaków, Rozalię i Michała Kopaczów, siostrę Rozalii Marię Kowalską oraz rzymsko-katolickiego księdza Zygmunta Dziedziaka. Dla całej trójki Jeffrey uzyskał przyznane przez Instytut Yad Vashem tytuły Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. Amerykański Żyd w jarmułce ozdobionej emblematami flag: amerykańskiej, izraelskiej i polskiej od lat systematycznie odwiedza Polskę i działa na rzecz odkrywania  prawdy historycznej o postawach i wzajemnych relacjach Polaków i Żydów, w trudnych czasach okupacji niemieckiej na ziemiach polskich. 

Na zakończenie uroczystości złożono kwiaty i zapalono znicze pod Pomnikiem Pamięci Żydów Ofiar zagłady i nieznanych Polaków zamordowanych za niesioną im pomoc. 

II Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Umów odbywają się pod patronatem honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy.