English version
W dniach 7–8 marca odbywa się Kongres Pamięci Żołnierzy Wyklętych współorganizowany przez Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL oraz Instytut Pamięci Narodowej.
Dwudniowe wydarzenie odbywa się w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, które mieści się w dawnym mokotowskim areszcie śledczym – osławionym więzieniu, w którym w czasach stalinizmu przetrzymywani i mordowani byli członkowie powojennego podziemia niepodległościowego.
Pierwszy dzień Kongresu Pamięci Żołnierzy Wyklętych rozpoczęło uroczyste wręczenie odznaczeń państwowych przez Sekretarza Stanu Andrzeja Derę oraz Medali Reipublicae Memoriae Meritum przez zastępcę prezesa IPN dr. hab. Karola Polejowskiego.
Za zasługi w dokumentowaniu i upamiętnianiu prawdy o najnowszej historii Polski Srebrnym Krzyżem Zasługi uhonorowany został Romuald Rzeszutek z Mielca.
Romuald Rzeszutek jest współzałożycielem i Prezesem Fundacji Non Notus z Mielca. Podejmuje od wielu lat liczne inicjatywy i starania w obrębie kultywowania pamięci i prawdy historycznej o ludziach walczących ze zniewoleniem Polski w okresie 1939-1989. Przy jego osobistym zaangażowaniu powstało miejsce upamiętnienia Żołnierzy Niezłomnych na terenie Lasów Państwowych w m. Szydłowiec k. Mielca, zwane „Polaną Niezłomnych”. Powstał tam szereg obiektów: obelisk, tablice informacyjne, miejsce odpoczynku biwakowego oraz aleja Dębów Niezłomnych oznaczonych imiennymi tabliczkami. W latach 2012–2024 przy współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie organizował i koordynował wiele działań, takich jak koncerty muzyki patriotycznej, konkursy wiedzy historycznej, spotkania autorskie, w tym wielokrotnie z historykami Instytutu Pamięci Narodowej, projekcje filmów, współorganizował szereg wystaw tematycznych dla mieszkańców powiatu mieleckiego oraz zloty militarne i rekonstrukcje historyczne, w których biorą udział tysiące mieszkańców Mielca, Dębicy i okolic.
Ponadto jest współpomysłodawcą Marszu Pamięci Żołnierzy Wyklętych, który przez kilka lat odbywał się w Mielcu 1 marca w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Skupił wokół siebie szereg osób w różnym wieku, które angażują się i realizują inicjatywy społeczne wspierające społeczności Polaków na dawnych Kresach RP. Na tej bazie powstała i aktywnie działa Grupa Rekonstrukcji Historycznej im. Wojciecha Lisa ps. „Mściciel” prezentująca mundur, oręż oraz historię. Grupa ta uczestniczy cyklicznie w uroczystościach związanych z obchodami patriotycznymi związanymi z postacią gen. Władysława Sikorskiego w jego rodzinnej miejscowości, w Tuszowie Narodowym. Grupa rekonstrukcyjna uczestniczyła także m.in. w 2019 r. w Stalowej Woli, w pogrzebie kpt. Tadeusza Gajdy ps. „Tarzan”, żołnierza NOW-AK, którego szczątki zostały podjęte przez podczas ekshumacyjnych przez IPN.
W kilku miastach Podkarpacia Romuald Rzeszutek prowadzi od lat, jako koordynator, retrospektywy Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni. Jest wnioskodawcą wielu nagród przyznawanych lokalnym bohaterom podczas retrospektyw, także podczas corocznych Gali Festiwali Filmowych NNW w Gdyni. Efektem retrospektyw było zrealizowanie przez niego wspólnie z młodzieżą z I Liceum Ogólnokształcącego im. S. Konarskiego w Mielcu, filmu pt. „Ojciec i syn”, który w 2017 r. zdobył I miejsce w kategorii Młodzi Dla Historii podczas IX Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni. Film opowiada o potyczce partyzantów majora Hieronima Dekutowskiego „Zapory” z oddziałami UB oraz historię zasadzki na jego dziewięciu partyzantów dowodzonych przez Tadeusza Jaworskiego „Zerwikaptura”. Te fabularyzowane zdarzenia zostały przedstawione w filmowej suicie opartej na wspomnieniach Mariana Rzeszutka oraz komentarzach jego syna Romualda. Film był wielokrotnie prezentowany w TVP Rzeszów. Od 2014 r. pracuje w Obywatelskim Komitecie Katyńskim w Mielcu. W 2016 r. został uhonorowany za swoją działalność medalem PRO PATRIA. Czyni aktywne starania, aby nazywać ulice i ronda w Mielcu imionami zapomnianych, polskich bohaterów.
Romuald Rzeszutek jest także inicjatorem budowy największego w Polsce Pomnika Żołnierzy Wyklętych Niezłomnych w Mielcu. Koordynując wszelkie działania związane z powstaniem tego monumentu, przedstawiał je m.in. w Sejmie RP w 2019 r. na konferencji poświęconej powstaniu antykomunistycznemu oraz w kancelarii Prezydenta RP. W październiku 2019 r. podczas Gali w Rzeszowie otrzymał z rąk prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nagrodę honorową „Świadek Historii”. Skutkiem tych działań 3 września 2022 r. podczas uroczystości objętej patronatem Prezydenta RP, z udziałem najwyższych władz państwowych, został odsłonięty i poświęcony największy, figuratywny Pomnik Żołnierzy Wyklętych Niezłomnych w Mielcu. Jesienią 2023 r. otrzymał z rąk Jana Kasprzyka Szefa UdSKiOR medal PRO BONO POLONIAE oraz został laureatem dorocznej Nagrody Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, prof. Piotra Glińskiego w kategorii Ochrona Dziedzictwa Kulturowego. Podejmuje tematykę poświęconą podziemiu antykomunistycznemu w licznych publikacjach, współpracując z prasą lokalną oraz ogólnopolską. Opublikował m.in. książki „Jesteśmy Wojsko Polskie – Hieronim Dekutowski „Zapora” oraz album „Chcieli Nas zakopać! Nie wiedzieli, że jesteśmy Ziarnem”. W 2023 r. podjął inicjatywę wybudowania figuratywnych pomników poświęconych żołnierzom wyklętym: w Dębicy – Pomnik Żołnierzy WiN – mjr. Ludwika Marszałka ps. „Zbroja” odsłonięty 3 marca 2024 r., Pomnik cc mjr. Hieronima Dekutowskiego ps. „Zapora” w Bełżycach, przy współpracy z Rafałem Dobrowolskim prezesem Komitetu Budowy Pomnika, odsłonięty 17 marca, ponadto w Braniewie – Pomnik Kresowych Żołnierzy Niezłomnych Wyklętych, który jest w trakcie budowy.
Ponadto koordynował poprzez Fundację Non Notus wykonanie w 2023 r. rewitalizacji grobowców Ministrów II RP w Niekrasowie m.in. Adama Bienia oraz w Mielcu m.in. Andrzeja Kędziora. W sierpniu 2023 r. nominowany do Nagrody Przeszłość/Przyszłość im. Janusza Kurtyki w kategorii „Upamiętnienie w terenie”. Romuald Rzeszutek położył szczególne zasługi w kultywowaniu pamięci walki o niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej, szczególnie w kontekście upamiętniania etosu Żołnierzy Wyklętych. W trakcie swoich działań przez lata współpracował i nadal współpracuje z Instytutem Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie. Wraz z grupą współpracowników, którzy wspierają go w działaniach na rzecz pamięci o żołnierzach Podziemia Niepodległościowego uczestniczył w Kongresie Pamięci Narodowej w na stadionie PGE Narodowy w Warszawie 13-15 kwietnia 2023 r. oraz w Kongresie Pamięci Narodowej na G2A Arena w Jasionce – Rzeszowie 4-5 października 2023 r. w Rzeszowie.
W dalszej części Kongresu Pamięci Żołnierzy Wyklętych odbywałay się panele dyskusyjne. Panel inauguracyjny Kongresu, zatytułowany „Budowa tożsamości wokół Żołnierzy Wyklętych”, zgromadził ekspertów i badaczy zajmujących się tematyką powojennego podziemia niepodległościowego. Jednym z prelegentów był zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, dr hab. Karol Polejowski, który podkreślił znaczenie pamięci o Żołnierzach Wyklętych w kształtowaniu współczesnej tożsamości narodowej. Głos zabrali również dyrektor Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, Adrianna Garnik, oraz dr Andrzej Anusz. Dyskusję moderował red. Tadeusz Płużański.
Po zakończeniu pierwszego panelu uczestnicy Kongresu mieli okazję wysłuchać kolejnej dyskusji, poświęconej społecznym aspektom kultywowania pamięci o Żołnierzach Wyklętych. Panel społeczny „Pamięć o Żołnierzach Wyklętych – początki” zgromadził osoby zaangażowane w działania upamiętniające bohaterów podziemia niepodległościowego. Uczestnicy rozmawiali o początkach społecznych inicjatyw na rzecz przywracania pamięci o Żołnierzach Wyklętych, a także o wyzwaniach związanych z budowaniem świadomości historycznej w przestrzeni publicznej.
Pierwszą część Kongresu uświetnił koncert Leszka Czajkowskiego i Andrzeja Kołakowskiego.
Druga część dnia skupiła się na upamiętnieniu Hieronima Dekutowskiego „Zapory” oraz jego podkomendnych, których rocznica śmierci przypadała właśnie na ten dzień. Po południu uczestnicy mieli okazję zwiedzić Muzeum, poznając historię podziemia niepodległościowego oraz losy osób więzionych w tym miejscu.
Zwieńczeniem pierwszego dnia Kongresu była uroczysta Msza święta w intencji Hieronima Dekutowskiego „Zapory” i jego żołnierzy, którzy zginęli w 1949 r., którą odprawił kapelan muzeum ks. Tomasz Trzaska. Na koniec uroczystości pod Ścianą Śmierci, na terenie Muzeum, odbył się Apel Pamięci będący hołdem dla mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory”, a zebrani złożyli znicze i wieńce.
Drugiego dnia odbyło się wiele paneli dyskusyjnych z ekspertami i młodymi ludźmi o bohaterstwie Żołnierzy Niezłomnych, a rakże panele regionalne. W jednej z debat, poświęconej Polsce Południowej uczestniczył dr hab. Dariusz Iwaneczko, dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie, dr hab. Filip Musiał, dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Krakowie, Romuald Rzeszutek, prezes Fundacji Non Notus i Piotr Moń, sołtys Kamesznicy, prezes Inspektoratu Wolność i Niezawisłość Beskidy.
Podczas czterech regionalnych paneli omawiano działania upamiętniające, poszukiwawcze, badawcze i edukacyjne prowadzone przez oddziały. Społecznicy mówili o swoich projektach popularyzujących tematykę dot. Żołnierzy Wyklętych, realizowanych także we współpracy z IPN. Uczestnicy wydarzenia mogli zwiedzić Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL.