English version
14 lutego 2025 r. obchodziliśmy po raz pierwszy Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej. Rzeszów oddał hołd bohaterom, którzy walczyli o wolność i niepodległość Polski.
Uroczystość rozpoczęła się Mszą św. w kościele pw. Świętego Krzyża. Eucharystii przewodniczył bp Jan Wątroba, ordynariusz diecezji rzeszowskiej, homilię wygłosił ks. Mateusz Kowalski, wikariusz parafii pw. Matki Bożej Królowej Polski w Rzeszowie. W kazaniu powiedział: „Fenomenem była mobilizacja i jedność Armii Krajowej, gdzie jednoczyły się wszystkie strony przedwojennego sporu politycznego, wszystkie stany i grupy społeczne, mieszkańcy miast i wsi, polska młodzież, intelektualiści, artyści, rzemieślnicy oraz żołnierze. Celem Armii Krajowej było prowadzenie walki partyzanckiej, a w konsekwencji przygotowanie i przeprowadzenie powstania”.
Druga część obchodów miała miejsce przy Pomniku Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej Podokręgu „Rzeszów”. Tam, na maszt podniesiono flagę państwową, odśpiewano hymn, a zaproszeni goście wygłosili okolicznościowe przemówienia.
Dr hab. Dariusz Iwaneczko, dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie w swoim wystąpieniu zwrócił się przede wszystkim do kombatantów i powiedział:
Wszyscy docenimy znaczenie Armii Krajowej w historii państwa polskiego i procesu odzyskiwania przez Polskę niepodległości. Dobrze się stało, że Sejm RP 9 stycznia 2025 r. ustanowił to narodowe święto, choć trochę późno, bo mało brakowało, a obchodzilibyśmy to święto bez żołnierzy Armii Krajowej, bo wśrod nas jest już ich coraz mniej. Dzisiaj należy wspominać tych wszystkich żołnierzy Armii Krajowej, poprzednich prezesów, już nieżyjących i tych, którzy są z nami, na czele z płk. Stefanem Michalczakiem. Cześć i chwała Bohaterom...
Po Apelu Pamięci i salwie honorowej złożono przez pomnikiem wieńce i wiązanki kwiatów.
W uroczystościach wzięli udział kombatanci, osoby represjonowane, parlamentarzyści, władze wojewódzkie i samorządowe, służby mundurowe i przedstawiciele Instytutu Pamięci Nrodowej Oddział w Rzeszowie, Klubu im. płk. Łukasza Cieplińskiego, młodzież podkarpackich szkół, poczty sztandarowe.
Organizatorzy obchodów: Dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie, Prezydent Miasta Rzeszowa, Dowódca 21. Brygady Strzelców Podhalańskich, Dowódca 3. Podkarpackiej Brygady Obrony Terytorialnej, Światowy Związek Żołnierzy AK Okręg Podkarpacki zapraszają do wzięcia udziału w obchodach 83. rocznicy przekształcenia Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową.
„Dochowali przysięgi Armii Krajowej” – przypominamy spot przygotowany przez IPN Oddział Rzeszów w 80. rocznicę przemianowania ZWZ w AK z udziałem żołnierzy Armii Krajowej.
14 lutego 1942 r. Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski powołał Armię Krajową. Była ona kontynuatorką Służby Zwycięstwu Polski i Związku Walki Zbrojnej, formowanych do walki z okupantem niemieckim i sowieckim już od 1939 r. Pierwszym dowódcą AK został komendant główny ZWZ, gen. Stefan Rowecki „Grot”. Przemianowanie ZWZ na AK w lutym 1942 r. znacząco podniosło rangę sił zbrojnych w Kraju: ze Związku stawały się one podziemnym Wojskiem Polskim, którego dowódcy powinny zostać podporządkowane wszystkie inne niepodległościowe organizacje wojskowe.
W czasie II wojny światowej Armia Krajowa była największym w Europie podziemnym wojskiem zorganizowanym do walki z okupantem niemieckim (i sowieckim). W 1944 r. jej liczebność sięgała ponad 350 tys. zaprzysiężonych żołnierzy, w tym ok. 10 tys. oficerów i ok. 35-40 tys. ochotników walczących w oddziałach leśnych. Walka prowadzona przez AK była rozwijana na skalę niespotykaną w żadnym innym kraju okupowanej Europy. Wyróżniała ją ogromna różnorodność działań: wywiad, kontrwywiad, dywersja, niepodległościowa propaganda, łączność kurierska i radiowa, szkolenie kadr, legalizacja, pozyskiwanie broni, produkcja środków walki, a także obecność konspiracyjna w obozach jenieckich i obozach zagłady.
Budowa struktur postępowała razem z prowadzeniem akcji scaleniowej, w wyniku której w szeregach AK zjednoczonych zostało większość rozproszonych wcześniej sił wojskowych podziemnych partii politycznych: ludowców (Bataliony Chłopskie), socjalistów: Gwardia Ludowa Wolność, Równość, Niepodległość; narodowców: Narodowa Organizacja Wojskowa). W nurcie niepodległościowym poza strukturami akowskimi pozostawały Narodowe Siły Zbrojne. Natomiast elitarnym kadrowym wsparciem dla AK było kilkuset specjalnie przeszkolonych w Wielkiej Brytanii żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych, zrzucanych na spadochronach na teren okupowanego kraju (cichociemni). Armia Krajowa była ochotniczym wojskiem Polskiego Państwa Podziemnego. Wchodziła w skład Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej. Jej strategicznym celem było przygotowanie i wywołanie ogólnopolskiego powstania.
AK została rozwiązana 19 stycznia 1945 r. przez gen. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka”. W sytuacji zajmowania Polski przez okupanta sowieckiego, byłym żołnierzom Armii Krajowej polecono wówczas prowadzenie dalszej działalności „w duchu odzyskania pełnej niepodległości państwa i ochrony ludności polskiej przed zagładą”.
W czwartek 6 lutego 2025 roku Prezydent RP Andrzej Duda podpisał ustawę z dnia 9 stycznia 2025 roku ustanawiającą Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej. Nowe święto państwowe będzie obchodzone corocznie 14 lutego w rocznicę przekształcenia Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową. Prezydent Andrzej Duda podziękował m.in. inicjatorom ustanowienia święta oraz posłom i senatorom, którzy wyrazili powszechne poparcie dla tej ustawy, a także żyjącym żołnierzom AK, którzy nadal przekazują wartości i postawy patriotyczne młodemu pokoleniu.
W sprawie ustanowienia 14 lutego Świętem Armii Krajowej od wielu miesięcy zabiegali członkowie Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Pod koniec 2024 roku inicjatywę ustawodawczą w tej sprawie zgłosili posłowie Koalicji Obywatelskiej.
W uroczystości podpisania ustawy w Pałacu Prezydenckim obok Prezydenta RP Andrzeja Dudy i Małżonki Prezydenta Agaty Kornhauser-Dudy wzięli udział m.in. ministrowie, w tym szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Lech Parell, prezes IPN Karol Nawrocki, przedstawiciele środowisk patriotycznych oraz weterani II wojny światowej i żołnierze Armii Krajowej. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej reprezentował prezes Zarządu Głównego ŚZŻAK kpt. hm. Janusz Komorowski ps. Antek, a także członkowie Prezydium Zarządu Głównego ŚZŻAK: Kazimierz Kowalczyk, Maciej Małozięć, Jan Musiał oraz Lesław Welker.
Janusz Komorowski osobiście wyraził wdzięczność Prezydentowi RP Andrzejowi Dudzie oraz wszystkim zaangażowanym w ustanowienie nowego święta. Prezes ŚZŻAK zauważył, że ustawa o Narodowym Dniu Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej jest symbolicznym gestem wdzięczności ze strony całego polskiego społeczeństwa. Dodał, że jest to szczególnie ważne w pielęgnowaniu narodowej pamięci. - Nowe święto jest wyrazem hołdu dla wspaniałych chłopców i dziewcząt, którzy w najtrudniejszych chwilach naszej historii mieli odwagę stanąć w obronie wolności i honoru Rzeczypospolitej. Prezes ŚZŻAK podkreślił, że tradycja Armii Krajowej jest jedną z najpiękniejszych tradycji w historii Polski.
Ustawa z dnia 9 stycznia 2025 r. o ustanowieniu Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej.
W hołdzie żołnierzom Armii Krajowej – największej konspiracyjnej armii w podbitej przez Niemcy i Rosję Europie, armii, która jako zbrojne ramię Polskiego Państwa Podziemnego prowadziła bohaterską walkę o odzyskanie przez Rzeczpospolitą Polską suwerenności i niepodległości, a której żołnierze po II wojnie światowej byli prześladowani przez władze komunistyczne zależne od Związku Sowieckiego – stanowi się, co następuje:
- Art. 1. Dzień 14 lutego ustanawia się Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej.
- Art. 2. Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej jest świętem państwowym.
- Art. 3. Ustawa wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.