Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie

13 grudnia 2024 r. w Nisku odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy pamiątkowej, poświęconej działaczkom NSZZ „Solidarność”, internowanym podczas Stanu Wojennego w byłym Areszcie Śledczym w Nisku. Tablica została sfinansowana ze środków Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie.

Uroczystość została zorganizowana z inicjatywy internowanej w Areszcie Śledczym w Nisku Marii Rehorowskiej, emerytowanej nauczycielki, która podczas wprowadzenia stanu wojennego pracowała w szkole w Rozwadowie, gdzie zakładała „Solidarność” i była członkiem I zarządu NSZZ „Solidarność” w regionie. 13 grudnia 1981 r. została internowana i osadzona w Areszcie Śledczym w Nisku. Przetrzymywano ją tutaj  do 13 grudnia 1982 r. Następnie została przewieziona do więzienia w Gołdapi, gdzie przebywała do 29 kwietnia 1982 r. Pamiątkowa tablica upamiętniająca działaczki „Solidarności” internowane w tym miejscu została odsłonięta w budynku byłego Aresztu Śledczego, w którym obecnie mieści się Starostwo Powiatowe. 

Kobiety internowane w Areszczie Śledczym w Nisku

REGION ZIEMIA SANDOMIERSKA

• Ciepielechowicz Teresa Maria
• Janeczko z d. Sienniak Maria Krystyna
• Kuberna Ewa Stanisława
• Orłowska z d. Wirtek Anna Małgorzata
• Rehorowska Maria Katarzyna 
• Rehorowska - Chorzępa Barbara Anna
• Stępień (Jędrzejczyk) Idalia Stefania
• Stój Regina Anna
• Zych Alicja
• Żmijewska Anna Krystyna

REGION MAŁOPOLSKA

• Kolasa - Kantorowicz z d. Klimek Anna Zofia
• Krawczyk Elżbieta Janina
• Kukulska z d. Kurańda Grażyna
• Obrochta z d. Strama Władysława 
• Surowiecka Janina
• Surowiecka Maria Anna
• Zielińska Maria

REGION RZESZOWSKI

• Kalandyk (Mościcki)Grażyna Bogusława
• Leszczyńska Beata Anna
• Mróz Zofia
• Raczyńska Danuta Maria

REGION ŚRODKOWO - WSCHODNI

• Lewkowicz Maria
• Redka z d. Sawulska Danuta
• Pomorska - Skrok Grażyna Irena
• Wasyluk Krystyna

REGION PODKARPACIE

• Bieda z d. Krzanowska Anna Marta
• Leśniak Sławomira

ReEGION MAZOWSZE

• Poziomek Urszula Barbara

Piątkowa uroczystość obchodów rocznicy 13 grudnia 1981 r. rozpoczęła się Msza świętą w Sanktuarium św. Józefa Opiekuna Rodzin pod przewodnictwem ks. bp. Edwarda Frankowskiego, biskupa pomocniczego seniora diecezji sandomierskiej, który wygłosi homilię.

Po Mszy świętej były okolicznościowe przemówienia organizatorów oraz zaproszonych gości. Dr Marcin Bukała z Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie powiedział: 

43. lata temu gen. Wojciech Jaruzelski wypowiedział wojnę własnemu narodowi i to Panie są ofiarami tej wojny. Nas Polaków ciężko jest złamać, to Panie były internowane w tym miejscu takze w Ośrodku Odosobnienia dla Kobiet w Gołdapi. Miimo tej sytuacji wiele z Was angażowało się nadal w działalność opozycyjną Solidarności, a nawet były liderkami w swoich środowiskach lokalnych, jak chociażby w Stalowej Woli. Szczególnie ważna jest kwestia, że prawda i dobro zawsze zwycięża. 

43 lata temu przekraczały Panie mury Aresztu Śledczego w Nisku w charakterze podejrzanych, osób, które zagrażają bezpieczeństwu państwa. Taka była ówczesna argumentacja. Dzisiaj wchodzą Panie do tego budynku jako bohaterki, którym należy się szacunek ze strony społeczeństwa, samorządu i państwa polskiego, a wyrazem tego szacunku jest odsłonięta dzisiaj tablica. Niech ona służy refleksji na temat historii i idei Solidarności, która jest ponadczasowa dla nas, dla tego pokolenia, które odchodzi raz dla tych którzy po nas przyjdą. 

Następnie uczestnicy przeszli przed tablicę pamiątkową, gdzie odśpiewano Hymn Państwowy oraz poświęcono i odsłonięto pamiątkową tablicę. 
Andrzej Kaczmarek przewodniczący NSZZ „Solidarności” Region Ziemia Sandomierska odczytał nazwiska kobiet internowanych podczas Stanu Wojennego w Areszcie Śledczym w Nisku. Na zakończenie złożono wieńce i wiązanki kwiatów pod odsłoniętym upamiętnieniem. 

Organizatorami wydarzenia byli: Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie, Powiat Niżański, Gmina i Miasto Nisko, NSZZ „Solidarność” Region Ziemia Sandomierska.

W Nisku na ogrodzeniu siedziby Zespołu Szkół Elektrycznych jest prezentowana wystawa „Stan Wojenny”.
Na 24 panelach prezentowane są fotografie, ulotki, afisze, plakaty i „bibuła” z tamtych czasów. Ukazana została sytuacja osób internowanych w Załężu, Uhercach i Nowym Łupkowie, w Nisku i Gołdapi (gdzie umieszczano kobiety). Przedstawiono funkcjonowanie podziemnych struktur „Solidarności”, także w środowiskach rolniczych, oraz formy ich działalności – przede wszystkim organizowanie strajków w zakładach pracy, manifestacji z okazji ważnych rocznic narodowych, nielegalną działalność wydawniczą i kolportażową, o której na wystawie przypomniano dzięki podziemnym pismom i ulotkom. Warto zwrócić uwagę na zdjęcia wykonane 31 sierpnia 1982 r. w Rzeszowie i Stalowej Woli, podczas największych manifestacji, jakie miały miejsce w naszym regionie w okresie stanu wojennego.

Autorzy wystawy: dr Dariusz Iwaneczko, Jakub Izdebski, dr hab.  Krzysztof Kaczmarski