Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie

Uroczyste odsłonięcie tablic upamiętniających Ofiary Zbrodni Katyńskiej i pacyfikacji wsi Kidałowice.

W Kidałowicach w powiecie jarosławskim odsłonięto tablice upamiętniające pacyfikację wsi i jej ofiary oraz mieszkańców wsi zamordowanych przez Sowietów w latach 1939-1940. Jedna płyta została zamontowana przy szkole filialnej, druga na skwerze przy starej szkole, do której w 1943 roku Niemcy spędzili mieszkańców wsi. W uroczystościach wzięli udział przedstawiciele rodzin zamordowanych i mieszkańcy Kidałowic, dyrektor rzeszowskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Dariusz Iwaneczko, przedstawiciele władz parlamentarnych i samorządowcy, służb mundurowych oraz mieszkańcy wsi. Asystę honorową wystawił 14. Dywizjon Artylerii Samobieżnej im. gen. Wacława Wieczorkiewicza w Jarosławiu. 

Do pacyfikacji Kidałowic doszło 27 czerwca 1943 roku. Prawdopodobnie była to zemsta za napad na niemiecki transport oraz udzielenie pomocy partyzantom. Zamordowanych zostało 7 osób, ich nazwiska są na odsłoniętej pamiątkowej płycie. W swoim wystąpieniu dr hab. Dariusz Iwaneczko, dyrektor oddziału IPN w Rzeszowie przedstawił rys historyczny niemieckiej pacyfikacji z 1943 r. 

„Chodziło o zastraszenie polskiej ludności w tak dużej skali, w tak sposób brutalny, aby polska ludność nie angażowała się w działalność niepodległościową, ale także nie przeciwstawiała się jakimkolwiek działaniem ze strony władz okupacyjnych”.

Druga tablica została poświęcona mieszkańcom Kidałowic zamordowanym przez sowietów w latach 1939-1940. Wyryto w niej cztery nazwiska.  Biogramy osób zamordowanych w Zbrodni Katyńskiej opracował i przedstawił Pan Andrzej Zgryźniak, w czasie prezentacji towarzyszyły mu rodziny pomordowanych i ich potomkowie. Większość zna miejsc, gdzie pochowani zostali ich przodkowie. Nigdy nie mogli postawić znicza na ich grobie. Od teraz tablice upamiętniające zamordowanych staną się symbolicznym grobem. Na cześć ofiar dbyły się apele pamięci i salwy honorowe. 

Tablice zostały sfinansowane przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie.

Na tablicy upamiętniającej Ofiary Zbrodni Katyńskiej widnieją nazwiska:

• kpt. Adam Wojdyłło
• por. Andrzej Gil
• asp.pp Jan Kurecki
• Kazimierz Gwóźdź

Pacyfikacja Kidałowic miała miejsce 27 czerwca 1943 r. Była wynikiem prawdopodobnie napadu na niemiecki transport masła oraz udzielanie pomocy partyzantom przez miejscową ludność. Niemcy otoczyli wieś o świcie. Mieszkańcy byli spędzani do lokalnej szkoły, gdzie byli przesłuchiwani i bici. Oprawcy prawdopodobnie mieli wcześniej przygotowane listy osób podejrzanych. Wskazują na to zeznania świadków. Jedną z poszukiwanych osób był mąż Teresy Dudy – Stanisław, przedwojenny sierżant, którego Niemcy nie zastali w domu. Prawdopodobnie w zemście Niemcy zamordowali jego żonę oraz córkę – Kazimierę liczącą wówczas 20 lat, a dom spalili.

W czasie pacyfikacji dwójka mężczyzn próbowała uniknąć aresztowania. Tomasz Raróg w czasie ucieczki z domu został zastrzelony. Władysław Fus w czasie próby ucieczki został schwytany i zastrzelony. Jak wspomina jeden ze świadków prowadzonych do szkoły widział ciała Raroga i Fusa leżące na drodze. Ze szkoły wyprowadzonych zostało 5 osób (Zofia Fus, Teresa Duda, Kazimiera Duda, Stanisław Wiśniowski i Jan Jemioła) na odległość ok. 80 metrów i na oczach zatrzymanych zostali rozstrzelani.

Zgodnie ze wspomnieniami świadków kilka osób zatrzymanych zostało wywiezionych do obozu w Szebniach. Niemcy zakazali pogrzebania zamordowanych na cmentarzu. Pierwotnie były 2 groby pojedyncze i 1 grób zbiorowy. Po wojnie przeprowadzona została ekshumacja, a szczątki przeniesiono na cmentarz parafialny w Kidałowicach do zbiorowego grobu wojennego. Szczątki Tomasza Raroga pochowane został w mogile rodzinnej. W miejscu egzekucji w 1969 r. powstał pomnik, w 2003 r. wykonana została tablica.

W czasie pacyfikacji wsi Kidałowice zginęli:

• Zofia Fus – ur. 1876 r. - zm. 27 czerwca 1943 r. w Kidałowicach
• Teresa Duda – ur. 13 lutego 1898 r.  - zm. 27 czerwca 1943 r.
• Kazimiera Duda – ur. 23 listopada 1923 r. - zm. 27 czerwca 1943 r.
• Stanisław Wiśniowski – ur. 24 stycznia 1921 r. - zm. 27 czerwca 1943 r.
• Jan Jemioła – lat 42
• Władysław Fus – ur. 23 grudnia 1910 r. - zm. 27 czerwca 1943 r
• Tomasz Raróg – ur. 6 marca 1915 r. - zm. 27 czerwca 1943 r.