English version
Na mocy rozkazu komendanta głównego Armii Krajowej, gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora”, powstanie warszawskie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 r. o 17.00, tzw. godzinie „W”. Miało na celu wyzwolenie stolicy spod niemieckiej okupacji przed wkroczeniem do niej Armii Czerwonej.
Choć powstanie jest różnie oceniane, bezdyskusyjne jest bohaterstwo jego uczestników, dlatego co roku w podkarpackich miastach organizowane są wydarzenia mające na celu godne upamiętnianie Powstańców Warszawskich. Warto pamiętać, że w powstaniu uczestniczyło wielu mieszkańców terenów dzisiejszego Podkarpacia, na pomoc powstańcom ruszył specjalny oddział z terenu dawnego województwa lwowskiego, to pół tysiąca żołnierzy Armii Krajowej w ramach zgrupowania San. Dotarli w okolice Nowej Sarzyny, gdzie 17 sierpnia1944 r. zostali rozbrojeni i zatrzymani przez NKWD. Większość z nich trafiła do sowieckich łagrów.
O to kilka postaci pochodzących z Podkarpacia.
-
Leon Mirecki
Urodził się 21 lutego 1905 r. w Racławicach koło Niska. Jako student działał w Młodzieży Wszechpolskiej. Od początku okupacji rozpoczął budowę konspiracyjnej organizacji wojskowej, wykorzystując struktury Stronnictwa Narodowego (SN). Wkrótce został pierwszym komendantem powiatowym ostrowskiej NOW, mając pod swoją komendą 2 tys. zaprzysiężonych żołnierzy. W 1940 r. został awansowany na stanowisko inspektora Okręgu Warszawa-Wschód. W latach 1940–1941 wielokrotnie przekraczał granicę niemiecko-sowiecką, odtwarzając siatkę SN pod okupacją sowiecką. W konspiracji posługiwał się pseudonimami „Leon” i „Szeliga”.
Pod koniec 1943 r. w wyniku dekonspiracji, zagrożony aresztowaniem przez gestapo, musiał uciekać z Ostrowi Mazowieckiej do Warszawy, gdzie został powołany na stanowisko zastępcy kierownika Centralnego Wydziału Organizacyjnego ZG SN. Jednocześnie został inspektorem KG NOW. Po scaleniu NOW z AK był również inspektorem Komendy Okręgu AK Białystok. Przez pierwsze trzy tygodnie walczył w Powstaniu Warszawskim. Jako cywil został aresztowany przez Niemców i wywieziony do obozu w Pruszkowie, z którego zbiegł.
Antoni Chruściel
Urodził się 16 czerwca 1895 r. w Gniewczynie Łańcuckiej (powiat przeworski). W 1914 r. ukończył Gimnazjum w Jarosławiu. Od 1920 r. studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. W czasie okupacji niemieckiej mieszkał m.in. przy ul. Grochowskiej, Spacerowej, Belwederskiej, Polnej i Grzybowskiej używając fałszywych nazwisk. W konspiracji od czerwca 1940 r. szef Wydziału III (Taktyczno-Wyszkoleniowego), a od października szef sztabu. Od maja 1941 r. Komendant Okręgu Warszawa-Miasto Związku Walki Zbrojnej — później samodzielnego Okręgu Warszawa AK „Drapacz” – „Przystań” – „Wydra” – „Prom”. Mianowany pułkownikiem służby stałej rozkazem Naczelnego Wodza z 10.08.1942 r. 27 lipca 1944 r. ok. godz. 17:00 Ludwig Fischer, gubernator Dystryktu Warszawskiego, wydał zarządzenie o stawieniu się 100 tys. mężczyzn w dniu następnym do prac fortyfikacyjnych.
W odpowiedzi płk Antoni Chruściel w dwie godziny później ogłosił alarm w podległym mu Okręgu Warszawskim AK. Rozkaz ten, zgodnie z planami ustalonymi jeszcze w 1942 r., był równoznaczny z rozkazem przygotowawczym do walki, który odwołany być nie mógł. Stan pogotowia pododdziałów miał się skończyć automatycznie wybuchem walki. A jednak na polecenie Komendanta Głównego AK gen. „Bora” Komorowskiego rozkaz ten został odwołany następnego dnia rano. 31.07.1944 r. późnym popołudniem, na ul. Filtrowej 68 podpisał rozkaz o godzinie „W”.
Kazimierz Wincenty Iranek-Osmecki
Urodził się 5 września 1897 r. w Pstrągowej (powiat strzyżowski) W grudniu 1939 r. zaprzysiężony na rotę Związku Walki Zbrojnej (ZWZ). Wezwany do Francji w czerwcu 1940 r., był krótko szefem Oddziału II Komendy Głównej ZWZ, znajdującego się wówczas poza Krajem. 21 czerwca ewakuowany do Wielkiej Brytanii. W czasie Powstania Warszawskiego nadal był szefem II Oddziału — w I rzucie Komendy Głównej Armii Krajowej. Przebył cały powstańczy szlak bojowy Komendy Głównej Armii Krajowej. Przed godziną „W” stawił się w fabryce Kamlera na Woli, następnie na Starym Mieście i w Śródmieściu-Północnym 21 sierpnia 1944 r. wyznaczony do prowadzenia natarcia z Żoliborza na Dworzec Gdański, jednak natarcie to nadzorował generał „Grzegorz”.
1 października 1944 r. wyznaczony pełnomocnikiem Dowódcy AK gen. Tadeusza „Bora” Komorowskiego, do rokowań kapitulacyjnych, 2 października brał udział w rozmowach z SS-Obergruppenführerem Erichem von dem Bachem i tego samego dnia wraz z ppłk. „Zyndramem” Zygmuntem Dobrowolskim w imieniu dowództwa AK podpisał w Ożarowie „Układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie”
Antoni Sanojca
Urodził się 4 czerwca 1899r. w Rzeszowie. Oficer Komendy Głównej Armii Krajowej. W konspiracji od września 1939, od października tego roku do lipca 1944 był szefem Oddziału I (Organizacyjnego) Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej. W 1940 awansowany do stopnia podpułkownika. Jako szef Oddziału I KG AK był m.in. głównym organizatorem procesów scaleniowych Armii Krajowej z innymi organizacjami podziemnymi, a także pełnomocnikiem jej dowództwa w kontaktach z podziemnym harcerstwem-Szarymi Szeregami. Równocześnie szef komórki KG AK „Iko”, zajmującej się organizacją pracy podziemnej w obozach jenieckich i obozach pracy na terenach okupowanych i w III Rzeszy. Od lipca 1944 pełnił funkcję zastępcy szefa sztabu KG AK ds. organizacyjnych
Władysław Alfred Miciek
Urodził się 23 maja 1912 r. w Brzostku. Ukończył 3-letnią Państwową Szkołę Ogrodniczą w Białej. Następnie odbył kurs podchorążych, a 17 września 1934 r. został przeniesiony do rezerwy. W 1937 r. ukończył Państwową Szkołę Ogrodniczą (Wydział Ogrodnictwa Ozdobnego) w Poznaniu. W kampanii wrześniowej służył w 21 Dywizji Piechoty Górskiej jako dowódca plutonu i kompanii czołgów. 20 września 1939 r. dostał się do niewoli niemieckiej, ale 25 września udało mu się zbiec i przekraść na Węgry. W styczniu 1940 r. dotarł do Paryża, a w lutym 1940 r. został przydzielony do 9 pułku 3 Dywizji Piechoty. Po upadku Francji udało mu się ewakuować do Anglii, jako ochotnik zgłosił się do służby w kraju i przeszedł szkolenie dywersyjne. Do 5 maja 1942 r. służył w Brygadzie Spadochronowej. Otrzymał awans na porucznika . W nocy z 25/26 I 1943 r. został zrzucony na spadochronie 16 km na wschód od Łowicza. Po aklimatyzacji przydzielono go do Kedywu Podokręgu Rzeszów AK jako oficera dywersji Inspektoratu Rejonowego Rzeszów. 5 maja 1944 r. został mianowany zastępcą szefa Kedywu Podokręgu Rzeszów.
W kwietniu 1944 r. współorganizował akcję „Jula” polegającą na paraliżowaniu komunikacji niemieckiej. W jej ramach wraz z żołnierzami batalionu „Zośka” uczestniczył w wysadzeniu w powietrze mostu na Wisłoku koło Tryńczy. Pod koniec lipca wyjechał służbowo do Warszawy, gdzie zastał go wybuch powstania. Zginął na ul. Elektorskiej na odcinku zajmowanym przez batalion „Zośka”.
Urodził się 21 lipca 1922 r. w Warszawie. Dzieciństwo spędził w Anglii. Był synem dyplomaty Bolesława Biegi, który w latach 1923-1928 był II sekretarzem ambasady polskiej w Londynie, a następnie szefem sekcji anglo-amerykańskiej MSZ. Matka - Angielka Marjorie Thomas była tłumaczką w składzie delegacji na traktat wersalski. Zmarła nagle latem 1924.
Od 1940 r. Bolesław był żołnierzem Warszawskiego Okręgu Związku Walki Zbrojnej. Ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty „Agricola”. W Powstaniu Warszawskim walczył w batalionie „Kiliński” - 2. kompania „Szare Szeregi”, od 10 września 1944 r. był dowódcą kompanii. Został ranny w natarciu na Pocztę Główną. Przebywał w szpitalu polowym przy Moniuszki 11. Po wyzwoleniu pozostał na Zachodzie. Był oficerem łącznikowym przy armii amerykańskiej, zajmował się sprawami polskich uchodźców w północnej Wirtembergii. Następnie wraz z PSZ wyjechał do Anglii, gdzie w 1946 r. został zdemobilizowany. Pracował jako inżynier w Londynie, a następnie w USA. Przez kilka lat był członkiem rady organizacji dobroczynnej „Bratnia Pomoc” (Polish Assistance Association) w Nowym Jorku. Był autorem wspomnień „Thirteen is my lucky number. The Dramatic True Story of a Polish Resistance Fighter”.
Najbardziej znany ślub w Polsce odbył się w czasie Powstania Warszawskiego. Związek małżeński zawarli wówczas sanitariuszka Alicja Treutler „Jarmuż” i plutonowy podchorąży Bolesław Biega „Pałąk”, pochodzący z Sanoka.
Zryw niepodległościowy okupowanego w czasie wojny przez Niemców miasta stołecznego przyniósł tysiące śmierci, a powstanie zakończyło się klęską. W czasie 63 dni walki o Warszawę doszło do wielu wyjątkowych wydarzeń. Wśród nich znalazł się pamiętny ślub rannych powstańców, którego zdjęcie obiegło cały świat.
13 sierpnia 1944 r. , czyli w 13 dzień Powstania, w kaplicy urządzonej w podziemiach kamienicy przy ul. Moniuszki 11, na ślubnym kobiercu stanęli sanitariuszka Alicja Treutler „Jarmuż” i plutonowy podchorąży Bolesław Biega „Pałąk”. Pan Młody przed ołtarz trafił prosto ze szpitala polowego z ręką w temblaku. Odniósł ranę w czasie niedawnego ataku na Pocztę Główną. Ślubu zakochanym udzielił ks. Witold Potrzebski, który zginął 4 września, w czasie bombardowania stolicy.