English version
7 lipca 2022 r. przypada 80. rocznica deportacji Żydów z rzeszowskiego getta . Uroczystości rozpoczęły się o godz. 18:00. przy Kamieniu Pamięci na Placu Ofiar Getta odczytaniem relacje świadków deportacji, a w Synagodze Staromiejskiej zapalono światło pamięci. Następnie wyruszył Marsz Pamięci pokonując trasę: Plac Ofiar Getta - Dworzec PKP Staroniwa. Przeszedł w milczeniu ulicami Kopernika, Grunwaldzką, Matejki, Moniuszki, Cieplińskiego i Pułaskiego do dworca PKP Staroniwa. W czasie marszu symbolem naszej pamięci było 80 wstążeczek z nazwiskami żydowskich mieszkańców miasta – ofiar Holokaustu – oraz szyldy przedwojennych żydowskich warsztatów i sklepów. Za pomocą tych przedmiotów przypominiano, że w Holokauście zginęli konkretni ludzie: dawni znajomi, przyjaciele, współpracownicy oraz sąsiedzi katolickich mieszkańców miasta.
Na Dworcu PKP Staroniwa zostałą odsłonięta tablica upamiętniająca dramatyczne wydarzenia z 1942 roku oraz odmówiona będzie modlitwa za tragicznie zmarłych Żydów.
Przed II wojną światową w Rzeszowie mieszkało ponad 13 tysięcy Żydów, którzy stanowili około 30 procent mieszkańców miasta, zaś przed rozpoczęciem masowych deportacji, jak można szacować, w mieście przybywało około 23 tysiące Żydów. Byli to zarówno rodowici rzeszowianie, jak i Żydzi z Łodzi, Kalisza czy Śląska, przesiedleni tutaj przez Niemców jeszcze na początku wojny, ponadto w getcie w Rzeszowie znajdowali się żydowscy mieszkańcy podrzeszowskich miasteczek, w których okupanci wcześniej zlikwidowali getta; były to między innymi Czudec, Głogów, Kolbuszowa, Leżajsk, Sędziszów Małopolski, Strzyżów czy Tyczyn (w kolejnych miesiącach Niemcy sprowadzili do Rzeszowa również grupy Żydów z Krosna, Jasła i Sanoka). Pierwsza akcja deportacyjna w rzeszowskim getcie miała miejsce 7 lipca 1942 roku i trwała do 13 lipca, a dzień 7 lipca był najbardziej brutalny i krwawy. Szacuje się, że w deportacjach lipcowych do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Bełżcu wywieziono około 10–12 tysięcy osób, około 2–3 tysiące zostało rozstrzelanych w lesie Bór pod Głogowem, a wielu innych straciło życie w samym getcie. Kolejne największe wywózki miały miejsce w sierpniu oraz listopadzie 1942 roku. Historycy szacują, że z rzeszowskiego getta do Bełżca deportowano od 15 do 22 tysięcy Żydów.
W Marszu Pamięci Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie reprezentowała dr hab. Elżbieta Rączy, Katarzyna Gajda-Bator i dr Wojciech Hanus. Organizatorami Marszu Pamięci jest Stowarzyszenie Rajsze i Fundacja Rzeszowska. Tablica pamiątkowa zostanie odsłonięta, dzięki staraniu Stowarzyszenia Działamy. Honorowy patronat nad wydarzeniem objął: Prezydent Miasta Rzeszowa Konrad Fijołek.